Merencana Politik Baru Malaysia

MERENCANA POLITIK BARU MALAYSIA

Tindakan 5 ADUN Bersatu  dan 3 ADUN PAS di Perlis menandatangi akuan bersumpah sehingga membawa kepada pertukaran Menteri Besar amat mendukacitakan. Sepatutnya mereka membantu MB sebaiknya untuk memajukan Perlis. Malangnya mereka memilih untuk berkomplot dan menjatuhkannya.

Peristiwa ini wajar mendorong PAS untuk menilai semula kerjasama yang dibina bersama Bersatu. Pasti Bersatu juga memikirkan perkara sama. Pendekatan kepimpinan tertinggi Bersatu membenarkan rampasan kuasa berlaku boleh ditafsir bahawa mereka juga sebenarnya sudah bersedia untuk meninggalkan kerjasama dengan PAS. 

Jika PAS kekal tenang dan 'mengizinkan' rampasan kuasa itu berlaku, ia akan memberi gambaran bahawa PAS bukan parti yang mudah bertindak atas emosi. Malahan PAS mungkin akan dianggap sebuah parti yang mempunyai tahap kematangan politik luar biasa.

Namun begitu, untuk membawa perubahan besar dalam lanskap politik negara, tenang dan matang sahaja tidak mencukupi. PAS perlu dilihat sebagai sebuah parti yang penuh iltizam untuk membina harapan dan masa depan rakyat Malaysia.

PAS perlu dilihat dan boleh dirasai oleh ahlinya dan rakyat Malaysia akan kesungguhannya untuk menjadi parti yang berani, tegas dan bersungguh-sungguh dalam membenteras sistem politik semasa negara yang sarat korupsi, kronisma, nepotisma, penipuan, penindasan, penganiayaan, rasis & pengkhianatan.

Atas sebab itu, adalah amat wajar untuk PAS memberi pelajaran bermakna kepada Bersatu. Krisis Perlis adalah peluang terbaik PAS untuk menzahirkan ketegasannya dalam membina budaya politik baru buat negara -  Berdisiplin, Bersih, Berintegriti, Adil & Berwawasan.

Hari ini majoriti rakyat Malaysia khususnya orang Melayu, anak muda dan mereka yang rasional pasti akan menolak parti politik yang terkenal dengan korupsi, rasuah, kronisma, nepotisma, rasis melampau, penipuan, pengkhianatan & penganiyaan.

Perangai hodoh itu jugalah yang membuatkan tahap kepercayaan masyarakat kepada orang politik semakin hari semakin merosot. Telah tiba masanya anak-anak Malaysia terbaik memimpin negara.

PAS berpotensi untuk muncul sebagai parti yang meneraju pemulihan politik Malaysia dari krisis kepercayaan rakyat terhadap ahli dan parti politik hari ini.

Untuk itu, semua ahli politik hatta merentasi parti yang jujur, ikhlas,  bersih, berintegriti, adil & berwawasan untuk membina Malaysia baru perlu bersama. PAS boleh memainkan peranan penyatuan ini. Ia boleh dipanggil Perikatan Nasional, Muafakat Nasional, Perpaduan Nasional atau apa sahaja boleh digagaskan. Gagasan ini boleh lebih besar dari penyatuan orang Melayu sahaja. Dengan kata lain, ia boleh juga bergerak ke arah penyatuan semua kaum utama di Malysia.

Matlamat pembentukan jajaran baru berteraskan blok parti politik atau menerusi penghijrahan tokoh-tokoh (ADUN, ahli parlimen & kepimpinan) berkualiti bernaung di bawah payung besar atas agenda bersama iaitu selamatkan Malaysia wajar diusahakan secara serius.

Telah tiba masanya rakyat Malaysia bangkit memperbetulkan segala kepincangan yang berlaku dalam negara hari ini. Pilihlah pemimpin yang ikhlas dan tekun bekerja untuk rakyat dan negara. 

Jangan bimbang untuk berubah. Tinggalkan pemimpin yang korup dan sarat dengan pelbagai liabiliti. Hentikan kerakusan mereka. Hanya rakyat yang boleh melakukannnya.

Dr. Haim Hilman

‐------------------------------------------------------------

Reimagining a New Political Future for Malaysia

The recent actions of five Bersatu Assemblymen and three PAS Assemblymen in Perlis, who signed statutory declarations leading to the change of the Menteri Besar — are deeply disappointing. Instead of strengthening the state administration and supporting the leadership entrusted by the people, they chose a path that created instability and political uncertainty.

This episode should serve as a moment of reflection, not only for PAS but also for Bersatu. The apparent willingness of Bersatu’s top leadership to allow such a political manoeuvre suggests that the party itself may no longer be committed to the spirit of cooperation that once underpinned the alliance.

If PAS chooses to remain calm and composed in the face of this episode, it will send a powerful message to the rakyat that PAS is a mature, principled party that does not act out of emotion or personal interest. True political maturity lies in restraint, wisdom and clarity of purpose.

However, calmness alone is not enough.

Malaysia today needs a new political resolve one that is firm, courageous and rooted in integrity. PAS must be seen not only as a patient party, but as a party that dares to confront corruption, cronyism, abuse of power, betrayal of trust and systemic injustice.

The Perlis crisis should therefore be viewed as an opportunity, a defining moment to demonstrate a new political culture based on discipline, integrity, accountability and moral leadership.

Across Malaysia, particularly among the younger generation and thinking citizens, there is growing disillusionment with old-style politics marked by deceit, self-interest and power struggles. Public trust in political institutions continues to erode because too many leaders have failed to honour their responsibilities.

In this context, PAS has the potential to emerge as a unifying force a catalyst for a new political awakening. A movement that transcends party lines and unites principled leaders across backgrounds, ethnicities and ideologies under a shared mission: to restore integrity and dignity to Malaysian politics.

Whether under the banner of Perikatan Nasional, Muafakat Nasional, or any other collective platform, what truly matters is not the name, but the values it represents. The goal must be to build a politics that unites rather than divides, heals rather than harms, and uplifts rather than exploits.

The time has come for Malaysians to rise and demand better leadership leadership that is honest, courageous and genuinely committed to serving the people. It is time to turn away from corruption, betrayal and personal greed.

Only through integrity, unity and moral courage can Malaysia reclaim its future.

Dr. Haim Hilman Abdullah

Peluang Kerja Semakin Tipis dalam Ekonomi AI?

KUALA LUMPUR — Pasaran kerja global sedang melalui perubahan besar apabila kemajuan kecerdasan buatan (AI) mula memberi kesan langsung terhadap peluang pekerjaan, khususnya kepada golongan graduan baharu. Laporan oleh The Guardian, berdasarkan data daripada platform carian kerja Indeed, mendedahkan bahawa graduan di United Kingdom kini berdepan pasaran pekerjaan paling mencabar sejak 2018.

Menurut laporan itu, kekosongan jawatan peringkat permulaan mencatat penurunan ketara dalam beberapa tahun kebelakangan ini. Keadaan ini diburukkan lagi dengan penggunaan teknologi AI yang semakin meluas oleh majikan untuk menggantikan atau mengurangkan keperluan tenaga kerja manusia bagi tugasan rutin dan analisis asas.

Graduan Terhimpit Antara Pengalaman dan Automasi

Tradisi pasaran kerja yang menawarkan jawatan peringkat permulaan sebagai batu loncatan kepada graduan kini semakin terhakis. Banyak syarikat memilih untuk mengautomasikan fungsi sokongan, pentadbiran, penulisan asas dan analisis data — bidang yang sebelum ini menjadi laluan awal graduan memasuki dunia pekerjaan.

Akibatnya, graduan bukan sahaja bersaing sesama sendiri, malah terpaksa bersaing dengan teknologi yang lebih pantas, murah dan tidak memerlukan latihan jangka panjang.

Isyarat Amaran Kepada Sistem Pendidikan

Pakar ekonomi melihat trend ini sebagai amaran kepada sistem pendidikan dan latihan kemahiran yang masih berorientasikan model lama. Graduan yang hanya bergantung kepada kelayakan akademik tanpa kemahiran adaptif, pemikiran kritikal dan keupayaan menggunakan teknologi canggih berisiko tercicir dalam ekonomi baharu.

Dalam konteks ini, AI bukan sekadar ancaman, tetapi penentu kepada siapa yang mampu bertahan dan siapa yang akan tersisih.

Implikasi Global, Bukan Terhad UK

Walaupun data ini berpaksikan United Kingdom, penganalisis berpandangan corak yang sama sedang berlaku di banyak negara lain, termasuk negara membangun. Ekonomi digital yang bergerak pantas menyebabkan pasaran kerja semakin mengecil bagi pekerjaan tradisional, sementara pekerjaan baharu pula memerlukan kemahiran yang lebih kompleks dan khusus.

Jika trend ini berterusan tanpa campur tangan dasar awam, jurang antara graduan berkemahiran tinggi dan graduan biasa dijangka semakin melebar.

Keperluan Tindakan Segera

Situasi ini menuntut tindakan menyeluruh — daripada kerajaan, institusi pendidikan dan sektor swasta — untuk memastikan generasi graduan tidak menjadi mangsa peralihan teknologi. Pelaburan dalam latihan semula (reskilling), pendidikan fleksibel dan pendedahan awal kepada teknologi AI menjadi semakin kritikal.

Persoalannya kini bukan lagi sama ada AI akan mengubah pasaran kerja, tetapi sejauh mana masyarakat bersedia menyesuaikan diri sebelum peluang kerja menjadi semakin sempit dan eksklusif.

PRN Sabah: BN di persimpangan

BN boleh kembali menjual jenama “stabiliti dan pengalaman” tanpa beban kegagalan kerajaan perpaduan. Gambar kecil: Mohd Afifi

KEPUTUSAN Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah baru-baru ini membawa implikasi besar kepada kedudukan Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim (PMX), Pakatan Harapan (PH) dan Barisan Nasional (BN), khususnya menjelang Pilihan Raya Umum ke-16 (PRU16).

Hasil undian di Sabah menghantar isyarat jelas bahawa kesabaran rakyat terhadap kerajaan Perpaduan semakin menipis sementara parti-parti yang masih bersamanya, termasuk BN, berada di zon bahaya jika terus mengekalkan status quo.

PH menang satu, DAP bungkus sepenuhnya

PH hanya berjaya memenangi satu kerusi daripada 20 kerusi yang ditandinginya di Sabah, jauh merudum daripada jumlah kerusi yang dipegang sebelum ini.

Kerusi tunggal itu pula datang daripada PKR, itu pun daripada calon yang didatangkan daripada Gerakan Rakyat Sabah (GRS) dan sebelumnya UMNO, sedangkan DAP, gagal mempertahankan walau satu kerusi pun dan semua calonnya tewas, begitu juga dengan AMANAH.

Keadaan ini menunjukkan PH hampir lenyap daripada peta politik Sabah manakala DAP sebagai parti yang selama ini bergantung kepada undi bandar dan pengundi Cina telah ditolak hampir sepenuhnya oleh pengundi.

Penganalisis politik seperti Bridget Welsh menegaskan bahawa prestasi DAP di Sabah boleh dirumuskan sebagai “DAP bungkus”.

Beliau menganggarkan berlaku sekitar 40 peratus ayunan undi keluar daripada DAP di kawasan bandar yang mempunyai peratusan pengundi Cina yang tinggi.

Hakikat bahawa PH hanya memperoleh satu kerusi manakala DAP hilang semua kerusi yang pernah dimenangi menggambarkan penolakan terbuka terhadap DAP, PH dan imej PMX sebagai wajah utama kerajaan Perpaduan.

Laporan-laporan media antarabangsa hampir sebulat suara menggambarkan keputusan PRN Sabah sebagai satu tamparan besar kepada PMX.

The Diplomat menyifatkan keputusan tersebut sebagai satu 'setback' kepada PMX.

Sinar Harian

Berita Telus & Tulus menerusi E-Mel setiap hari!

Reuters (yang dipetik oleh pelbagai media termasuk Bangkok Post, Jakarta Post, AsiaOne dan The Straits Times) menyatakan bahawa sekutu Anwar telah telah “dihenyak” atau “trounced” dalam PRN ini dan menggelarnya sebagai ujian pilihan raya pertama yang suram bagi PMX selepas beberapa tahun di Putrajaya.

South China Morning Post pula menekankan bahawa PRN Sabah telah menjadikan landskap politik Anwar jauh lebih kompleks.

Para penganalisis yang dipetik oleh akhbar itu menyatakan bahawa pengundi Sabah tidak lagi mempercayai Anwar.

Para penganalisis dipetik sebagai berkata, PMX berdepan tugas yang sangat sukar untuk meyakinkan pengundi agar mengembalikan beliau ke tampuk kuasa dalam PRU16.

Prof James Chin, Pengarah the Asia Institute Tasmania di University of Tasmania menegaskan bahawa pengundi Sabah sudah tidak percaya kepada Anwar.

Dr Syaza Farhana Mohamad Shukri, Ketua Jabatan Sains Politik di Universiti Islam Antarabangsa Malaysia menyatakan rakyat mahukan perubahan dan manfaat yang benar-benar dapat dirasai.

Kesimpulan yang boleh dibuat ialah PRN Sabah telah menggoncang kredibiliti PMX sebagai pemimpin nasional dan memperlihatkan bahawa naratif “stabiliti” semata-mata tidak lagi mencukupi untuk meyakinkan rakyat.

Mesej keras pengundi Cina kepada PMX, DAP dan PH

Dimensi paling sensitif bagi PH dalam PRN Sabah ialah perubahan sikap pengundi Cina terhadap DAP dan kerajaan perpaduan.

Kawasan-kawasan bandar yang selama ini menjadi kubu kuat DAP menyaksikan ayunan undi yang besar meninggalkan parti itu selain turut menyaksikan penurunan keluar mengundi.

Charles Santiago, bekas Ahli Parlimen DAP, menulis bahawa kekalahan DAP di Sabah merupakan satu “full-blown backlash” daripada penyokong tradisi parti itu, khususnya pengundi Cina.

Beliau menegaskan bahawa apabila kelompok pengundi yang paling setia sekali pun berpaling tadah, itu bukan lagi sekadar amaran, tetapi satu hukuman politik yang jelas terhadap DAP dan rakan-rakan gabungannya.

Menurutnya, rasa tidak puas hati yang sama juga sedang membuak di Semenanjung dan bukan hanya terhad di Sabah.

Kesan undi Cina ini kepada DAP dan PH amat besar. DAP dilihat semakin kehilangan identitinya sebagai parti yang berprinsip dan semakin dilihat sebagai sekadar parti pemerintah biasa yang terlalu kompromi dengan rakan-rakan koalisi.

Naratif “MCA-isation of DAP” yang dibangkitkan oleh Bridget Welsh menggambarkan persepsi pengundi bahawa DAP tidak lagi lantang dalam isu-isu penting.

Dalam PRN ini juga, PH memilih untuk memusatkan kempen di sekitar imej PMX dengan slogan seperti “PMX Sayang Sabah”.

Strategi ini akhirnya memakan diri apabila kemarahan pengundi terhadap kegagalan kerajaan diterjemah terus kepada penolakan terhadap PMX dan PH.

Apabila semua calon DAP tewas dan PH hanya menang satu kerusi, mesej utama daripada pengundi Cina dan bandar ialah mereka tidak lagi yakin bahawa DAP, PH dan PMX mampu membawa perubahan yang dijanjikan.

Jika trend ini menjalar ke Semenanjung, PRU16 boleh menyaksikan keruntuhan sokongan Cina terhadap PH di negeri-negeri utama seperti Selangor, Pulau Pinang, Johor dan Wilayah Persekutuan, yang selama ini menjadi tiang seri kekuatan PH.

Kedudukan PMX melemah selepas PRN Sabah?

Sesudah PRN Sabah, naratif yang muncul daripada analisis antarabangsa dan tempatan ialah rakyat mahukan lebih daripada sekadar stabiliti.

Mereka tidak lagi puas dengan retorik kestabilan tanpa perubahan konkrit yang dirasai dalam kehidupan seharian. Keadaan ini menjejaskan kedudukan PMX yang selama ini menjadikan “stabiliti” sebagai tonggak utama justifikasi kerajaan perpaduan.

Kelemahan utama yang kelihatan ialah kegagalan meyakinkan Sabah bahawa kerajaan Persekutuan benar-benar serius dalam melaksanakan tuntutan MA63 dan isu pulangan hasil 40 peratus.

Di samping itu, agenda reformasi yang dijanjikan sebelum ini dilihat bergerak terlalu perlahan. Pelbagai janji reform undang-undang, institusi dan ekonomi masih belum menunjukkan hasil besar yang boleh dirasai oleh rakyat.

PRN Sabah juga melemahkan aura kepimpinan PMX. Apabila kempen dipersonalkan di sekitar beliau namun akhirnya PH hanya memenangi satu kerusi, ia menimbulkan persepsi bahawa PMX tidak lagi mempunyai daya tarikan yang kuat di peringkat akar umbi.

Amaran keras Zaid Ibrahim kepada Presiden UMNO

Surat terbuka Datuk Zaid Ibrahim kepada Presiden UMNO selepas PRN Sabah mengaitkan keputusan ini secara langsung dengan masa depan BN dan UMNO.

Beliau menulis bukan sekadar sebagai pandangan peribadi, tetapi dengan merujuk kepada Perlembagaan UMNO dan corak sokongan rakyat mutakhir.

Zaid menegaskan bahawa keputusan PRN Sabah menunjukkan komuniti Cina dan bukan Melayu kini menzahirkan penolakan hampir menyeluruh terhadap kepimpinan PMX.

Hal ini jelas apabila semua calon DAP tewas dan PKR hanya memenangi satu kerusi, itu pun melalui calon “import” daripada GRS.

Bagi Zaid, perkembangan ini memberikan isyarat jelas bahawa sokongan masyarakat bukan Melayu terhadap PMX merosot dengan ketara dan beliau memberi amaran bahawa UMNO akan senasib dengan DAP jika terus mendokong kerajaan perpaduan.

Beliau mengingatkan bahawa corak keputusan pilihan raya kebelakangan ini sangat membimbangkan. UMNO telah kalah semua kerusi di Kedah dan Terengganu pada PRN 2023, hanya menang satu kerusi di Kelantan dan dua kerusi di Selangor, dan di Sabah kini tinggal lima kerusi sahaja (satu lagi kerusi BN dimenangi PBRS).

Semua ini menunjukkan bahawa UMNO bukan sahaja kehilangan sokongan Melayu, malah turut terheret jatuh bersama kejatuhan populariti PH.

Dengan kata lain, UMNO dan BN kini terpalit dengan kemarahan rakyat terhadap kerajaan perpaduan.

Zaid turut berhujah bahawa beberapa dasar dan pendekatan kerajaan, khususnya dalam rundingan perdagangan dengan Amerika Syarikat dan pengurusan kepentingan Bumiputera, bercanggah dengan Fasal 3 Perlembagaan UMNO yang menekankan kedaulatan negara serta pemerkasaan ekonomi Melayu dan Bumiputera.

Di samping itu, beliau membangkitkan kebimbangan mengenai persepsi campur tangan dalam institusi kehakiman dan agensi penguatkuasaan, termasuk isu-isu berkaitan pelantikan dalam badan kehakiman dan tindakan SPRM terhadap musuh politik kerajaan.

Semua ini menambahkan lagi beban imej yang perlu dipikul oleh UMNO jika ia terus kekal dalam kerajaan perpaduan.

Kesimpulan Zaid sangat jelas dan keras: beliau menyifatkan PMX sebagai liabiliti politik kepada UMNO, BN dan negara, dan menegaskan bahawa meletakkan masa depan parti kepada seorang Perdana Menteri yang menurutnya telah hilang sokongan rakyat hanyalah langkah yang merugikan UMNO.

Kekal dengan PH atau ubah haluan?

Berdasarkan data PRN Sabah, analisis pengulas politik dan amaran yang terkandung dalam surat Zaid, BN kini berada di persimpangan kritikal.

Jika BN memilih untuk kekal dalam kerajaan perpaduan, BN secara sedar menerima risiko untuk terus terpalit dengan kejatuhan populariti PMX dan PH.

Dalam keadaan ini, setiap PRN yang akan datang – termasuk di Melaka, Johor dan Sarawak – berpotensi mengukuhkan naratif bahawa BN hanyalah komponen yang menumpang sebuah kerajaan yang ditolak rakyat.

Jika BN kekal bersama PH, ia akan semakin sukar untuk parti itu membina semula imej sebagai pembela kepentingan Melayu dan Bumiputera.

Ketika dasar-dasar kerajaan yang dipimpin PMX dilihat tidak konsisten dengan aspirasi ini, ketiadaan pendirian tegas daripada UMNO akan menguatkan persepsi bahawa parti itu sudah hilang jiwa.

Sekiranya keadaan ini berlarutan sehingga PRU16, BN berisiko muncul hanya sebagai blok kecil yang tidak lagi relevan, sekadar bergantung nyawa kepada belas ihsan pihak lain.

Pilihan kedua ialah BN keluar daripada kerajaan perpaduan dan bertanding sendiri. Langkah ini akan membuka ruang kepada BN untuk membina semula identiti sebagai kuasa politik sederhana yang tidak terlalu condong kepada mana-mana blok.

BN boleh kembali menjual jenama “stabiliti dan pengalaman” tanpa beban kegagalan kerajaan perpaduan.

Namun, pilihan ini juga membawa risiko, antaranya fragmentasi undi Melayu sekiranya wujud pertandingan tiga penjuru secara meluas antara BN, PN dan PH, serta persoalan sama ada jentera BN di semua negeri benar-benar sudah pulih untuk berdiri sendiri.

Pilihan ketiga – dan dari segi realpolitik dilihat lebih menguntungkan – ialah BN membentuk pakatan atau gabungan dengan PN. Penyatuan undi Melayu-Bumiputera melalui gabungan BN–PN berpotensi menghasilkan blok dominan dalam banyak kerusi majoriti Melayu, asalkan pembahagian kerusi dapat dirunding secara adil.

Dengan meninggalkan kerajaan perpaduan melalui naratif bahawa BN berundur demi mempertahankan Perlembagaan, kedaulatan negara dan kedudukan Bumiputera, parti itu boleh memposisikan dirinya bukan sebagai pengkhianat, tetapi sebagai pihak yang kembali kepada asas perjuangan asal.

Jika blok baharu ini berjaya menunjukkan rekod pentadbiran yang baik di negeri-negeri yang dikuasai, sebahagian pengundi bukan Melayu juga mungkin memilih mereka demi kestabilan dan kecekapan, khususnya apabila mereka sudah pun menghukum DAP dan PH di Sabah.

MCA perlu bergerak segera ikut jejak MIC

Keputusan PRN Sabah turut mengubah landskap politik bagi parti-parti komponen BN. MIC sebelum ini telah mengambil keputusan berani untuk meninggalkan BN demi masa depan parti.

MCA juga tidak boleh terus terperangkap dalam dilema kesetiaan tradisi sedangkan realiti politik berubah dengan cepat. Jika MCA terus kekal bersama BN yang semakin tidak relevan, parti itu akan kehilangan masyarakat Cina sepenuhnya dalam PRU16.

Dengan DAP kini semakin hilang sokongan pengundi Cina, MCA perlu mempertimbangkan untuk keluar BN dan memilih haluan baharu.

MCA berisiko tenggelam jika terus bersama BN yang semakin lemah dan terpalit dengan kejatuhan kerajaan perpaduan. Penyertaan MCA ke dalam PN boleh membuka ruang kepada parti itu untuk memposisikan dirinya sebagai wakil masyarakat Cina dalam blok pembangkang yang lebih besar dan berdaya saing.

MCA berpeluang mengisi kekosongan naratif yang ditinggalkan oleh DAP, termasuk memperjuangkan isu ekonomi, SME, kos sara hidup dan kesejahteraan bandar dengan pendekatan lebih pragmatik dan bebas daripada pertimbangan ideologi PH.

MCA perlu menilai bahawa PN kini sedang membuka ruang kepada parti-parti bukan Melayu dalam rangka pembentukan blok alternatif.

Dengan DAP semakin hilang kepercayaan pengundi Cina, MCA boleh muncul semula sebagai suara signifikan dalam politik negara dengan menyertai PN, seterusnya menjadi jambatan antara komuniti Cina dan blok pembangkang dominan.

Sabah sebagai mini referendum

PRN Sabah 2025 wajar dibaca sebagai referendum mini terhadap kepimpinan PMX dan prestasi kerajaan perpaduan.

Pengundi telah menghantar mesej yang keras dan jelas. Mereka telah menolak DAP sehingga “bungkus”, mengecilkan PH kepada hanya satu kerusi dan menunjukkan bahawa kepercayaan terhadap PMX semakin kronik terhakis.

Pada masa yang sama, keputusan ini juga merupakan loceng amaran lantang kepada BN. Selagi BN kekal bersama kerajaan perpaduan, selagi itulah ia berkongsi beban kemarahan rakyat terhadap PH dan PMX.

Zaid telah menterjemahkan mood ini dalam bentuk surat terbuka dengan mesej yang amat tegas: terus menyokong PMX dan kerajaan perpaduan bermakna BN sedang menempah kekalahan teruk dalam PRU16.

Kini, pilihan berada di tangan BN dan pimpinannya di Putrajaya. Mereka boleh menghayati mesej ini dan merombak semula strategi atau menafikannya sehingga rakyat memberikan hukuman muktamad yang getir kepada mereka dalam PRU16 nanti.

*Mohd Afifi Abdul Razak ialah penganalisis politik tempatan

Sumber | Sinar Harian.

UMNO SABAH: 32 JADI 6 – Adakah Ini Penghujung Jalan?

Lihat graf itu. Tenung arah anak panah yang sedang menjunam tanpa henti. Itulah trajektori sebuah parti yang pernah digelar “gergasi politik Borneo” — namun hari ini hanya tinggal bayang sejarah.

Daripada 32 kerusi satu ketika dahulu, UMNO Sabah kini tinggal 6 kerusi selepas PRN 2025. Kejatuhan ini bukan perlahan, bukan sekadar merosot — tetapi jatuh bebas, seolah-olah tiada lagi brek yang mampu menahan momentum runtuhnya.

Tiada Lagi “Deposit Tetap”

Suatu ketika, Sabah adalah penyelamat UMNO.
Suatu ketika, Sabah adalah kubu paling kebal Barisan Nasional.
Suatu ketika, angka dari Sabah menentukan kelangsungan Putrajaya.

Tetapi kini, istilah “fixed deposit” itu sudah tidak boleh lagi disebut tanpa kedengaran sinis.

Kerusi demi kerusi hilang. Kawasan yang pernah dianggap mustahil tumbang kini jatuh ke tangan pesaing muda, parti tempatan, dan blok baharu yang lebih agresif.

Kubu Kuat Yang Tidak Kuat Lagi

Politik Sabah berubah dengan pantas. Dinamiknya tidak lagi sama seperti era sebelum 2018, apabila kepimpinan UMNO Sabah mampu mengawal struktur akar umbi melalui jaringan penyokong tradisi dan sumber kuasa pusat.

Tetapi selepas tumbangnya kerajaan Barisan Nasional di peringkat nasional, UMNO Sabah hilang kelebihan strategik terbesar: kuasa pusat sebagai magnet sokongan.

Akar umbi berpecah. Pemimpin berpindah parti. Generasi muda tidak lagi melihat UMNO sebagai aspirasi masa depan. Ruang politik yang dahulu milik UMNO kini dipenuhi GRS, Warisan, PN, dan calon-calon bebas berpengaruh tempatan.

Kini Tinggal Persoalan: Survival

Dengan 6 kerusi, UMNO Sabah bukan lagi parti dominan.
Ia bukan lagi blok penentu kerajaan.
Ia hanyalah salah satu pemain kecil di pentas besar politik Sabah yang kian berserabut.

Realitinya pahit:
UMNO Sabah kini berada pada tahap survival, bukan lagi expansion atau domination.

Persoalan terbesar yang menghantui ialah:

• Mampukah UMNO Sabah bangkit semula dalam lanskap politik yang semakin memihak kepada parti-parti lokal?
• Apakah parti ini masih diyakini oleh pengundi Melayu-Bumiputera Islam yang menjadi tonggak tradisi mereka?
• Adakah kepimpinan sedia ada mampu memacu pembaharuan, atau UMNO Sabah akan terus menghukum diri dengan politik dalaman tanpa kesudahan?

Adakah Cahaya di Hujung Terowong?

Di sinilah dilema UMNO Sabah berada.

Adakah masih ada cahaya?
Atau sebenarnya terowong itu sudah semakin gelap?

Bangkit semula bukan mustahil — tetapi memerlukan:

• kepimpinan baharu yang berani merombak budaya lama,
• strategi naratif yang segar,
• pelan pembinaan semula akar umbi yang realistik, dan
• kolaborasi politik yang tidak terikat pada ego lama.

Tanpa itu, UMNO Sabah mungkin hanya akan diingati sebagai parti yang pernah besar, pernah berkuasa, tetapi rebah perlahan-lahan hingga akhirnya menjadi nota kaki dalam sejarah politik negeri.

Three Kingdoms Versi Malaysia Selepas PRN Sabah

PRN Sabah tidak menjatuhkan kerajaan pusat, namun ia mengubah struktur politik negara. Keputusannya tidak dramatik, tetapi dalam. Ia menunjukkan bahawa Sabah mampu menghukum parti pusat tanpa menjejaskan kestabilan nasional. Ini satu perubahan psikologi penting. Sabah memisahkan apa yang pernah dianggap satu entiti: kerajaan pusat dan parti pusat. Perbezaan itu menjadi pemecah pola lama, dan kini laluan ke PRU17 tidak lagi bergantung kepada satu blok kuasa, tetapi kepada tiga kerajaan politik yang bergerak selari.

Kerajaan perpaduan kekal pusat kepada sistem. GRS masih bersama Putrajaya. GPS tidak berganjak. UMNO belum mempunyai rumah politik lain. Namun kestabilan ini datang bersama harga; harga yang semakin naik. Sabah dan Sarawak kini memahami kedudukan mereka sebagai blok autonomi yang mempunyai masa, leverage dan tuntutan yang konsisten. Mereka bergerak sebagai kerajaan yang menjaga kepentingan wilayah, bukan sebagai satelit kepada pusat.

PH pula lemah di Sabah bukan kerana Putrajaya dibenci, tetapi kerana parti pusat dilihat jauh daripada realiti negeri. Pengundi kembali kepada isu yang dekat dengan hidup mereka: jalan, klinik, peluang kerja dan autonomi. GRS membaca permintaan ini dan mengekalkan kedudukan mereka kerana pengundi melihat mereka sebagai suara negeri dalam sistem yang didominasi pusat. Sabah menghukum parti, bukan kerajaan.

Implikasinya kepada Putrajaya besar. MA63, tuntutan hasil 40 peratus dan agihan kuasa kementerian bukan lagi sekadar perbincangan politik. Ia menyentuh belanjawan negara, ruang fiskal dan keupayaan pusat melakukan reformasi. Jika tuntutan itu dipenuhi secara literal, pusat kehilangan kapasiti fiskal pada ketika negara memerlukan pembaharuan subsidi, peningkatan hasil dan pemulihan ringgit. Putrajaya perlu mengurus dua front serentak: mengimbangi tuntutan Borneo dan mengekang perluasan PN di Semenanjung.

Dalam Semenanjung, blok PAS–PN membentuk kerajaan ketiga dalam gambaran Three Kingdoms ini. Mereka tidak lagi menguasai wilayah tertentu sahaja. Mereka menguasai koridor pengundi Melayu yang merentasi Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan melimpah ke Perak utara, Pahang luar bandar, Selangor pinggir bandar serta kawasan FELDA di Johor. Ia bukan penguasaan geografi. Ia penguasaan demografi. Dan demografi itu membina momentum yang semakin besar setiap kali pusat gagal menyelesaikan tekanan kos sara hidup.

Di sinilah Sabah memberi kesan tidak langsung. PN menggunakan kekalahan PH untuk membentuk naratif bahawa mood rakyat sudah berubah, walaupun punca sebenar di Sabah berkait isu tempatan. Namun naratif itu cukup untuk mencalarkan imej PH di kalangan pengundi Melayu. Calar itu berlaku di Semenanjung, bukan di Borneo.

Dalam PN sendiri, imbangan dalaman berubah. Bersatu semakin lemah. PAS pula semakin dominan dengan empat negeri, jentera akar umbi dan kemenangan simbolik seperti Karambunai. Kemenangan itu tidak berlaku di kubu konservatif, tetapi di kerusi campuran sebelas penjuru. Ia menunjukkan bahawa PAS boleh menang di luar zon asal jika calon dan jentera betul. Dan setiap kali PAS membuktikan kemampuan seperti ini, logik untuk mereka mengetuai PN semakin kuat.

PAS sedar dominasi penuh membawa risiko kehilangan pengundi bandar dan campuran. Namun mereka juga sedar mereka adalah tulang belakang sebenar PN. PN kini berada di persimpangan: sama ada dipimpin oleh kekuatan sebenar (PAS) atau meneruskan struktur lama dengan Bersatu sebagai wajah depan. Jika PN berubah menjadi gabungan yang dipimpin PAS secara formal, itu akan memberi saingan kuat kepada perebutan kuasa Semenanjung.

Namun, ada satu blind spot ekonomi muncul. Pelabur membaca PRN Sabah bukan sekadar isu politik, tetapi sebagai tanda bahawa hubungan fiskal pusat–Borneo bakal berubah. Jika pusat terpaksa melepaskan lebih hasil kepada Sabah dan Sarawak, ia mengecilkan kemampuan kerajaan melaksanakan reformasi fiskal dan mengurus defisit. Dalam masa yang sama, kebangkitan PN dipimpin PAS menimbulkan persoalan mengenai dasar masa depan: sejauh mana ia mesra pasaran, sejauh mana ia selari dengan keperluan pelaburan asing, dan bagaimana ia mempengaruhi kestabilan ringgit. Pelabur tidak semestinya bimbang tentang pertukaran kerajaan, tetapi mereka bimbang tentang ketidakpastian dasar.

Tambahan pula, saranan DAP agar PRU seterusnya diadakan serentak dengan pilihan raya negeri di Semenanjung membuka kemungkinan bahawa gelanggang nasional dibuka seawal 2026, bukan 2028. Jika cadangan ini diangkat, pusat akan berdepan tekanan mempercepat reformasi dan pada masa sama mengurus kestabilan politik yang belum pulih sepenuhnya. Ini menambah risiko kepada sentimen pasaran, kerana reformasi besar biasanya memerlukan mandat kukuh, bukan mandat yang terdedah kepada pertarungan awal.

Di tengah cabaran ini, pusat masih mempunyai ruang. Anwar masih memiliki kekuatan incumbency, kawalan fiskal, ruang dasar dan rakan kongsi yang tidak mahu PRU awal. Namun ruang itu mengecil dari bulan ke bulan. Untuk bertahan, pusat perlu menstabilkan UMNO di kerusi majoriti Melayu, memulihkan keyakinan bandar terhadap ekonomi, dan mempercepat tawaran konkrit kepada Sabah dan Sarawak dalam bentuk pelaksanaan yang boleh diukur. Sabah tidak menutup pintu kepada pusat. Sabah hanya menunjukkan arah baharu.

Malaysia kini berada dalam fasa Three Kingdoms. PH–UMNO memegang pusat. GRS–GPS menguasai Borneo. PAS–PN menguasai koridor Melayu. Tidak ada satu blok yang cukup kuat berdiri sendiri. Semua bergerak serentak. Semua menilai harga sokongan masing-masing. Sabah sudah bersuara. Kini pusat dan Semenanjung perlu membaca semula peta kuasa sebelum peta itu menentukan siapa yang layak memerintah selepas PRU17.

Sumber : FB Timmy Say

PN Perlu Rejuvenasi Menyeluruh: Analisis Lengkap Prestasi BERSATU, PAS dan GERAKAN di PRN Sabah

Keputusan Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah yang baru berakhir membuka lembaran baharu dalam landskap politik Perikatan Nasional (PN). Meskipun PAS mencipta sejarah dengan kemenangan pertama di Sabah sejak penubuhannya, gambaran keseluruhan menunjukkan PN sedang menanggung kemerosotan sokongan yang serius — terutama melibatkan BERSATU dan GERAKAN.

Data terperinci menunjukkan ketidakseimbangan prestasi yang jelas antara parti komponen PN, dengan PAS muncul paling berkesan manakala BERSATU memikul keputusan paling mengecewakan.

PRESTASI BERSATU: 33 CALON, 30 HILANG DEPOSIT

BERSATU bertanding di 33 kerusi, namun hanya 3 calon berjaya melepasi paras deposit. Selebihnya — 90.9% — hilang deposit, dengan 17 calon memperoleh kurang daripada 500 undi.

Calon BERSATU Tidak Hilang Deposit (3 orang – 9.1%)

1. Asmad Nasir (N49 Labuk) – 1,364 undi
2. Yunus Nurdin (N50 Gum Gum) – 1,894 undi
3. Datuk Seri Dr Ronald Kiandee (N48 Sugut) – 3,498 undi

Calon BERSATU Hilang Deposit (30 orang – 90.9%)

Dengan undi di bawah 500:

1. Dr Atong Antong (N36 Kundasang) – 154
2. Francis Mojikon (N26 Moyog) – 160
3. Sayau Tangkap (N46 Nabawan) – 187
4. Adrian Alexander Malim (N27 Limbahau) – 189
5. Awang Salleh Makmud (N08 Pintasan) – 196
6. Abdul Malik Abd Bool (N64 Sulabayan) – 231
7. Jamin Jamri (N47 Telupid) – 254
8. Mazlin Madali (N58 Lamag) – 258
9. Johny @ John Anthony (N41 Liawan) – 272
10. Rahimah Majid (N01 Banggi) – 296
11. Berusli Kimin (N02 Bengkoka) – 310
12. Pengiran Petra Pengiran Asri (N59 Sukau) – 381
13. Datin Tiaminah @ Siti Akinah Ele (N12 Sulaman) – 385
14. Suhurani Sammani (N73 Sebatik) – 440
15. Faizal Julaili (N29 Pantai Manis) – 444
16. Jamil Abdul Gapar (N66 Bugaya) – 450
17. Ridzuan Agus (N30 Bongawan) – 465

Dengan undi 500 ke atas: 

18. Borkes @ Balkis Kalinggalan (N62 Silam) – 636
19. Dayang Nor Syafiqah Abdul Hamid (N35 Sindumin) – 705
20. Mohd Fazriee Awang (N53 Sekong) – 725
21. Francis Lawrence @ Yusop (N70 Kukusan) – 725
22. Suhaimi Buang (N22 Tanjong Aru) – 740
23. Yusri Abu (N51 Sungai Manila) – 811
24. Mohd Zulkernain Osman (N13 Pantai Dalit) – 814
25. Mohd Hisyam Hazaril (N32 Klias) – 877
26. Nabila Norsahar (N17 Darau) – 1,076
27. Farish Adamz Shah @ Kanny (N24 Tanjung Keramat) – 1,177
28. Muhammad Affan Jumahat (N04 Tanjung Kapor) – 1,262
29. Norani Asmatil (N52 Sungai Sibuga) – 1,662
30. Lim Ting Khai (N68 Apas) – 1,940

KESIMPULAN: BERSATU paling terjejas, dengan undi yang terlalu rendah di kebanyakan kerusi dan gagal menampilkan daya saing di Sabah.

PRESTASI PAS: 6 CALON, 1 MENANG & CATATKAN SEJARAH

PAS meletakkan 6 calon, dan mereka muncul paling cemerlang dalam PN.

Menang (1 calon – 16.7%)

1. Datuk Dr Aliakbar Gulasan (N16 Karambunai) – 7,054 undi

Ini merupakan kemenangan pertama PAS di Sabah sejak penubuhan PAS Sabah pada 19 Mei 1986 — pencapaian yang amat signifikan.

Tidak Hilang Deposit (2 calon – 33.3%)

1. Dr Munzier Mahamud (N67 Balung) – 2,265
2. Ahmad Dullah (N71 Tanjung Batu) – 2,426

Hilang Deposit (3 calon – 50%)

Semua memperoleh lebih 500 undi — lebih baik daripada majoriti calon BERSATU & GERAKAN.

1. Kasman Karate (N63 Kunak) – 898
2. Dr Afifi Saif (N23 Petagas) – 1,283
3. Hasan Haris (N72 Merotai) – 1,288

KESIMPULAN: PAS bukan sahaja mencatat kemenangan, malah peratusan hilang depositnya jauh lebih rendah berbanding komponen PN lain.

PRESTASI GERAKAN: 3 CALON, SEMUA HILANG DEPOSIT

GERAKAN meletakkan 3 calon, dan kesemuanya hilang deposit.

1. Elvis Koa Wei Yang (N56 Tanjong Papat) – 240
2. William Ooi Hong Wee (N21 Luyang) – 285
3. Mohd Firdaus @ Silvester Abdullah (N55 Elopura) – 867

Dua daripada calon gagal melepasi 300 undi, menandakan GERAKAN hampir tiada sokongan signifikan di Sabah.

ANALISIS MENYELURUH: PN PERLU MUHASABAH BESAR-BESARAN

Walaupun PN meraikan kejatuhan total DAP dalam PRN Sabah, mereka tidak boleh menutup kelemahan dalaman:

• BERSATU mencatat keputusan yang amat membimbangkan — terlalu banyak kerusi ditandingi tanpa kekuatan sebenar di lapangan.
• GERAKAN pula jelas tidak mempunyai tapak di Sabah.
• PAS menjadi satu-satunya komponen yang menunjukkan pertumbuhan positif.

Peratusan hilang deposit PN adalah antara yang tertinggi berbanding Pakatan Harapan dan Barisan Nasional.

KESIMPULAN: REJUVENASI BUKAN PILIHAN, TETAPI KEPERLUAN

1️⃣ PAS membuktikan potensinya sebagai penggerak sokongan baharu di Sabah.
2️⃣ BERSATU dan GERAKAN perlu reformasi menyeluruh — dari calon, strategi, naratif hingga ke struktur organisasi.
3️⃣ PN secara keseluruhan perlu menilai semula pendekatan politiknya sebelum memasuki mana-mana pilihan raya akan datang.

PRN Sabah bukan sekadar pilihan raya negeri — ia adalah wake-up call untuk PN bangkit sebelum kehilangan lebih banyak ruang di peringkat nasional.

.

PRN Sabah : DAP ‘Bungkus’, Pengundi Cina Beralih, Ucapan PMX Disorot Sebagai Faktor Utama

Kemerosotan sokongan terhadap DAP dalam PRN Sabah kali ini bukan sekadar kejutan, tetapi datang dengan asas yang nyata. Ramai pengundi Cina dilihat semakin tidak selesa dengan kepimpinan PMX — dan keadaan menjadi lebih buruk apabila Perdana Menteri mengeluarkan kenyataan kontroversi hanya dua hari sebelum hari mengundi.

Dalam satu majlis makan malam bersama persatuan Cina Sabah, PMX berkata:

“You tak boleh marah saya, cakap ‘lu siau eh’, lepas itu datang minta lagi. Itu bukan caranya.”

Nada tersebut dianggap seolah-olah memberi amaran kepada komuniti Cina, dan kenyataan itu cepat mencetuskan reaksi negatif. Ramai tertanya-tanya: atas kapasiti apa seorang Perdana Menteri menyindir komuniti yang telah lama menjadi penyokong blok reformis?

Tidak hairanlah apabila keputusan rasmi menunjukkan DAP bukan sahaja kalah, bahkan hilang semua kerusi yang pernah menjadi kubu kuat mereka. Kerusi yang sebelum ini dimenangi dengan majoriti besar kini beralih tangan dengan majoriti besar juga — seolah-olah berlaku ‘swing’ yang sangat ketara.

Berikut antara kerusi yang memperlihatkan perubahan dramatik:

N19 Likas

• 2020: DAP menang majoriti 7,517
• 2025: Kalah kepada Warisan dengan majoriti 2,425

N21 Luyang

• 2020: DAP menang majoriti 14,521
• 2025: Kalah dengan majoriti 6,699

N22 Tanjung Aru

• 2025: Kalah majoriti 3,588

N25 Kapayan

• 2020: Majoriti 13,163
• 2025: Kalah dengan majoriti 9,256

N55 Elopura

• 2020: Majoriti 7,683
• 2025: Kalah dengan majoriti 3,375

N56 Tanjong Papat

• 2020: Majoriti 3,743
• 2025: Kalah dengan majoriti 727

N69 Sri Tanjong

• 2020: Majoriti 8,880
• 2025: Kalah dengan majoriti 3,113

Kesan "pengunduran besar-besaran" undi Cina ini tidak terhenti kepada DAP sahaja. PKR, Amanah, malah BN sebagai sekutu dalam Kerajaan Perpaduan turut menerima tempiasnya. Dua Ahli Parlimen DAP dan seorang timbalan menteri yang turun bertanding di DUN turut tumbang.

Kesimpulannya, PRN Sabah menjadi satu isyarat jelas: penolakan undi Cina terhadap kepimpinan PMX telah menghasilkan gelombang besar yang meruntuhkan kubu DAP di Sabah.

PASCA PRN SABAH: Isyarat Kejatuhan Sokongan Terhadap DAP dan Implikasi ke Atas Semenanjung

Oleh : Muhammad Afendi

Keputusan Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah ke-17 membuka satu episod baharu dalam landskap politik Malaysia — bukan sahaja bagi Sabah, tetapi juga bagi pola sokongan pengundi Cina di seluruh negara. Di sebalik kemenangan simbolik PAS di Karambunai, perkembangan paling mengejutkan adalah kegagalan menyeluruh DAP yang tumbang di semua kerusi yang ditandinginya.

Dalam sejarah pilihan raya Sabah, hampir tiada jangkaan yang tersasar seperti kali ini. Kebanyakan badan kajian, termasuk Ilham Centre, meramalkan kemenangan selesa untuk DAP di kerusi majoriti Cina. Namun realiti di lapangan menunjukkan sesuatu yang bertentangan sepenuhnya.

Rencana ini menganalisis beberapa corak penting yang muncul daripada PRN Sabah, serta kesannya terhadap politik di Semenanjung.

1. DAP Mengalami Kejatuhan Total: Dari Penguasaan Selasa ke “0 Kerusi”

Prestasi DAP dalam PRN Sabah adalah kemerosotan paling dramatik yang pernah direkodkan parti itu. Tidak hanya tewas, malah tewas sepenuhnya.

Dua isyarat jelas boleh dibaca daripada keputusan ini:

• Pengundi Cina menolak DAP secara total, bukan sekadar mengurangkan margin.
• Ketidakpuasan hati terhadap PH secara keseluruhan semakin ketara, dengan gabungan itu hanya menang satu kerusi di seluruh Sabah.

Fenomena penolakan ini berlaku dalam keadaan senyap — satu bentuk silent protest vote yang tidak berjaya ditangkap oleh kaji selidik tradisional.

2. Mengapa Berlaku Peralihan Undi? Warisan Menjadi Model Alternatif

Data keputusan menunjukkan pola luar biasa mengenai keutamaan pengundi Cina:

• Mereka tidak memilih PH (termasuk DAP),
• Mereka tidak memilih PN,
• Mereka tidak memilih BN,
• Tetapi mereka mahukan pilihan politik alternatif yang tidak terikat mana-mana blok besar.

Dalam konteks Sabah, parti itu ialah Warisan.

Warisan tampil sebagai “opsyen bersih”, bebas identiti politik pusat, dan mempunyai sentimen lokal yang kuat. Dr. A merumuskannya ringkas:

“Sabah hidang Warisan vs PH. Depa pilih Warisan.”

Ini menjelaskan mengapa Warisan menyapu hampir semua kerusi majoriti Cina.

3. Implikasi Sabah kepada Corak Undi Cina di Semenanjung

Salah satu maklumat penting daripada PRN Sabah ialah: pola pemikiran pengundi Cina di Malaysia semakin selari — Sabah, Sarawak dan Semenanjung menunjukkan kecenderungan ke arah pilihan alternatif.

Tiga sebab utama penolakan kini muncul:

1. DAP/PH dilihat kurang responsif kepada isu ekonomi bandar.
2. BN masih dibayangi persepsi rasuah, walaupun bergerak sebagai gabungan baharu.
3. PN sukar menembusi pengundi Cina akibat identiti politik yang dianggap kurang inklusif.

Ini menjadikan ramai pengundi Cina berada dalam dilema “tiada pilihan bersih”.

4. MCA atau MUDA Berpotensi Jadi Pembunuh Dominasi DAP di Kawasan Cina

Dalam analisis Dr. A, hanya dua parti di Semenanjung yang berpotensi mengulangi fenomena Warisan di Sabah: 

1. MCA (jika bergerak secara solo tanpa BN)

MCA dilihat mempunyai struktur, akar umbi dan jenama komuniti, tetapi dibebani hubungan dengan BN.

2. MUDA

Sebagai parti baharu yang lebih moderat dan tidak terikat blok dominan, MUDA mampu menarik undi protes pengundi bandar.

Pilihan-pilihan ini berupaya menggugat dominasi lama DAP di kerusi Cina — jika mampu menawarkan naratif baharu yang lebih bersih dan sederhana.

5. Benarkah Pulau Pinang Berisiko Tumbang?

Hipotesis paling kontroversial tetapi semakin realistik:

Pulau Pinang boleh berubah tangan jika wujud parti Cina sederhana yang bertanding secara bebas.

Ini disandarkan pada pemerhatian berikut:

• Pengundi Cina kini lebih bersedia membuat undi protes.
• DAP dilihat semakin hilang “kewibawaan moral bandar”.
• MCA atau MUDA boleh meraih undi protes yang signifikan jika melakukan rebranding besar-besaran.

Walaupun ini masih spekulatif, data Sabah menetapkan preseden yang tidak boleh diabaikan.

6. Kegagalan Besar Badan Kajian: Ilham Centre Sebagai Contoh

Ilham Centre meramalkan DAP menang empat kerusi — tetapi keputusan sebenar ialah sifar. Ini menunjukkan:

• Wujudnya perubahan senyap yang tidak dapat dikesan melalui kaedah tinjauan tradisional.
• Pengundi Cina kini mengelakkan deklarasi terbuka mengenai pilihan undi mereka.

Fenomena “undi diam” ini kini menjadi faktor penentu.

7. Sabah Memberikan “Amaran Awal” kepada DAP dan PH

Tiga kesimpulan makro boleh ditarik:

1. Sokongan terhadap DAP mengalami kemerosotan struktural, bukan sekadar isu calon.
2. PH semakin hilang daya penarik di kawasan bandar, terutama dalam kalangan pengundi Cina.
3. Ketiadaan alternatif politik mendorong pengundi Cina tidak mengundi dengan rela, tetapi terpaksa memilih.

Sabah menjadi barometer awal perubahan ini.

8. Apa Yang Perlu Diperhatikan Selepas Ini?

Dua indikator politik penting akan menentukan masa depan undi Cina

(1) Keputusan Strategik MCA

Jika MCA keluar BN, melakukan rebranding, dan bergerak sebagai parti komuniti bebas, ia berpotensi menjadi “Warisan Semenanjung”.

(2) Kebangkitan MUDA

Jika MUDA mampu memposisikan diri sebagai parti sederhana bandar, ia boleh menjadi saluran undi protes generasi muda dan pengundi Cina.

Jika mana-mana senario ini berlaku:

• Dominasi DAP boleh terjejas secara besar.
• Pulau Pinang tidak lagi berada dalam zon selamat.
• PH mungkin kehilangan kekuatan terasnya di kawasan bandar.

Penutup

PRN Sabah bukan sekadar pilihan raya negeri. Ia adalah petunjuk penting perubahan mood politik nasional — khususnya dalam komuniti pengundi Cina. Corak undi Sabah mungkin menjadi perintis kepada peralihan yang lebih besar di Semenanjung.

Trend telah bermula.
Isyarat sudah diberikan.

Yang tinggal hanyalah menunggu — adakah MCA atau MUDA akan muncul sebagai alternatif sebenar yang mampu mengubah landskap politik Cina di Malaysia?

Kerajaan Tanpa Kestabilan: Angkat Sumpah 3 Pagi Dedah Ketidaktentuan Politik Sabah

KOTA KINABALU – Datuk Seri Hajiji Noor mungkin telah mengangkat sumpah sebagai Ketua Menteri Sabah Ke-17 awal pagi tadi, namun keputusan PRN Sabah kali ini tidak menghadirkan kemenangan yang selesa kepada Gabungan Rakyat Sabah (GRS). Sebaliknya, keputusan malam semalam membuka bab baharu politik Sabah yang penuh tanda tanya — dan segala-galanya kini bergantung kepada rundingan pasca pilihan raya yang masih belum selesai.

Dengan 29 kerusi, GRS muncul blok terbesar tetapi gagal mencapai majoriti mudah yang memerlukan 40 kerusi. Hakikat ini meletakkan Hajiji dalam kedudukan yang ironinya kuat tetapi rapuh pada masa yang sama. Hak untuk mendahului pembentukan kerajaan berada di tangannya, tetapi kuasa untuk mengukuhkan kedudukan terletak pada parti-parti kecil yang kini muncul sebagai penentu.

Warisan Kembali Mengganas

Di sebalik kemenangan awal GRS, angka paling mengejutkan ialah kebangkitan Parti Warisan yang meraih 25 kerusi, hanya empat di belakang GRS. Ini bukan sekadar prestasi baik — ia satu amaran jelas bahawa sokongan akar umbi terhadap GRS telah terhakis, terutama di kawasan Melayu-Bumiputera dan Kadazandusun.

Warisan, yang sebelum ini dilabel “tenggelam” selepas PRN lalu, berjaya bangkit dengan momentum baharu, sekali gus menekan ruang gerak Hajiji. Dalam politik Sabah yang terkenal dengan sifat dinamik dan “cair”, perbezaan empat kerusi bukan jurang — ia adalah jarak yang boleh ditutup dalam satu malam melalui rundingan politik.

UPKO & BN: Penentu Siapa Berkuasa

Dengan UPKO (5 kerusi) dan Barisan Nasional (6 kerusi) kini berada di tengah-tengah, tumpuan politik Sabah tertumpu kepada siapa yang berjaya mengikat sokongan dua blok ini. Menariknya, kehadiran pemimpin UPKO seperti Datuk Ewon Benedick dan Datuk Seri Wilfred Madius Tangau pada majlis angkat sumpah Hajiji awal pagi tadi menimbulkan persoalan: adakah ini petanda awal sokongan, atau sekadar formaliti?

Namun pemerhati politik melihat kedua-dua parti ini memainkan peranan “harga mahal”. Dalam keadaan kerajaan belum terbentuk sepenuhnya, setiap kerusi adalah aset tawar-menawar. Dan dalam tradisi politik Sabah, tiada apa yang dianggap mustahil.

Kedudukan Hajiji: Sah, Tetapi Tidak Semestinya Selamat

Walaupun Hajiji mengekalkan mandat sebagai Ketua Menteri dan terus mendapat sokongan sebahagian besar jentera kerajaan negeri, ketiadaan majoriti yang jelas memberi tekanan besar kepada pentadbiran baharu ini. Angkat sumpah pada jam 3 pagi menimbulkan persoalan lain — adakah ini langkah mengukuhkan kuasa sebelum rundingan politik menjadi lebih rumit pada siang hari?

Dalam konteks realpolitik Sabah:

Hajiji menang secara teknikal, tetapi belum menang secara politik.

Dengan GRS tidak mencapai majoriti, segala-galanya bergantung kepada rundingan pasca PRN — dan risiko “kerajaan bertahan atas janji” sentiasa menghantui mana-mana pentadbiran tanpa angka kukuh.

Sabah Menunggu Episod Seterusnya

Politik Sabah kini berada dalam fasa ketidaktentuan terkawal. Pembentukan kerajaan mungkin berlaku hari ini, esok, atau berubah sekelip mata jika ada peralihan sokongan.

Yang pasti, keputusan PRN Sabah Ke-17 menunjukkan satu perkara yang jelas:

Rakyat Sabah mahukan perubahan — tetapi belum sebulat suara siapa yang layak memimpin.

Dalam beberapa jam atau hari akan datang, masa depan Sabah bergantung kepada sama ada GRS berjaya mengikat sokongan sekutu, atau Warisan mengambil peluang jurang ini untuk membentuk kerajaan alternatif.

Setakat ini, Sabah mempunyai Ketua Menteri.
Tetapi Sabah masih belum mempunyai kerajaan yang stabil.

ANALISIS: Kekalahan Menyeluruh DAP di Sabah Cerminkan Krisis Keyakinan Pengundi Terhadap Politik Nasional

KUALA LUMPUR, 29 November 2025 — Kekalahan total DAP di semua lapan kerusi yang ditandingi dalam Pilihan Raya Negeri Sabah ke-17 menjadi tamparan terbesar buat parti itu sejak mengembangkan pengaruh ke Borneo lebih sedekad lalu. Dalam kenyataan rasmi yang dikeluarkan hari ini, Setiausaha Agungnya, Anthony Loke Siew Fook, mengakui kegagalan tersebut dan mengambil tanggungjawab penuh atas prestasi buruk parti.

Kenyataan itu hadir ketika sentimen pengundi Sabah jelas menunjukkan penolakan terhadap parti-parti nasional, sekali gus memperkukuh trend politik yang lebih memihak kepada parti tempatan dan gabungan negeri.

DAP Akur, Ucap Tahniah Kepada Pemenang — Tetapi Hakikatnya Lebih Berat

DAP menyatakan mereka “menghormati keputusan pengundi” di lapan kawasan yang mereka tandingi, dan mengucapkan tahniah kepada pihak lawan yang berjaya meraih mandat. Namun di sebalik nada diplomatik itu, kekalahan sifar kerusi menandakan masalah struktur yang lebih mendalam.

Kekalahan ini juga merupakan kali pertama sejak DAP bertapak di Sabah bahawa parti itu gagal mengekalkan walau satu kerusi DUN — sesuatu yang menunjukkan perubahan mendadak dalam keutamaan pengundi.

Pengundi Sabah Tolak Naratif Nasional, Pilih Suara Tempatan

Kegagalan mempertahankan kerusi dilihat sebagai kesinambungan kepada mesej yang telah dihantar oleh pengundi sejak beberapa siri pilihan raya kecil: parti nasional dilihat semakin jauh daripada denyut nadi Sabah.

Analisis politik menunjukkan bahawa pengundi, terutamanya di kawasan kota seperti Luyang, Sri Tanjung, dan Kepayan — yang sebelum ini kubu DAP — kini lebih cenderung memilih calon yang mempunyai identiti, kehadiran, dan rekod kerja lokal.

DAP pula dikritik kerana bergelut menyesuaikan strategi kempen kepada realiti Sabah yang berbeza daripada sentimen Semenanjung.

Anthony Loke Mengambil Tanggungjawab Penuh

Dalam kenyataan tersebut, Anthony Loke menegaskan bahawa pucuk pimpinan akan:

• menilai semula kelemahan parti,
• memperbaiki pendekatan,
• dan “berusaha memenangi semula sokongan rakyat pada masa akan datang.”

Beliau turut menegaskan komitmen dua Ahli Parlimen DAP di Sabah untuk menggandakan kerja di Kota Kinabalu dan Sandakan — satu usaha untuk mengekalkan sekurang-kurangnya pengaruh di peringkat Parlimen.

Kenyataannya ditutup dengan nada bertanggungjawab:
“Saya mengambil tanggungjawab sepenuhnya terhadap segala kelemahan dan kegagalan DAP memenangi sebarang kerusi.”

Ini jarang berlaku dalam politik Malaysia, dan memberi gambaran bahawa DAP memahami keperluan melakukan reset strategik.

Analisis: DAP Berdepan Realiti Baharu Politik Sabah

Kekalahan menyeluruh ini menandakan beberapa perkara penting:

1. Politik Sabah kini didominasi parti tempatan

Sentimen “Sabah for Sabahans” semakin kuat dan menjejaskan kredibiliti parti nasional seperti DAP.

2. Pengundi bandar semakin kritikal terhadap prestasi, bukan jenama parti

DAP tidak lagi boleh mengharapkan kemenangan mudah di kawasan majoriti pengundi muda dan profesional.

3. Kelemahan jaringan akar umbi terbongkar

DAP selama ini dianggap kuat di bandar, tetapi jentera tempatan GRS dan parti-parti Sabah kini lebih agresif dan tersusun.

4. DAP perlu rombak strategi Borneo

Menghantar tokoh pusat, kempen nasional, atau manifesto standard tidak lagi memadai. Pengundi mahukan pemimpin yang hidup dan bekerja di Sabah, bukan sekadar hadir ketika pilihan raya.

Kesimpulan

Prestasi DAP dalam PRN Sabah ke-17 bukan hanya kegagalan satu pilihan raya, tetapi amaran kepada keseluruhan gabungan Pakatan Harapan: sokongan di Borneo berada dalam keadaan paling lemah sejak 2018.

DAP kini berada di persimpangan — antara perlu merombak strategi atau terus berdepan kehilangan relevansi politik di Sabah.

Royalti Terengganu: Data Dedah Kebergantungan Silam, Manipulasi Kuasa

Terengganu pernah menikmati aliran masuk royalti petroleum purata RM2 bilion setahun, angka besar yang sekiranya diurus dengan baik mampu mengubah wajah negeri itu jauh lebih pesat daripada hari ini. Namun, sejarah panjang konflik politik dan keputusan kontroversi kerajaan pusat telah menjadikan royalti negeri itu bukan sahaja isu ekonomi, tetapi simbol ketidakadilan struktur federalisme Malaysia.

Walaupun pernah ditukar nama sebagai “wang ehsan” — susulan keputusan sebuah parti politik yang membawa usul membatalkan royalti antara tahun 2000 hingga 2004 — hakikatnya dana tersebut tetap merupakan hak terjamin negeri Terengganu. Bukan sedekah kerajaan pusat, dan bukan budi bicara politik.

RM2 Bilion Setahun: Ke Mana Perginya?

Data pembayaran royalti menunjukkan kerajaan negeri sebelum ini sangat bergantung kepada dana petroleum. Dengan purata RM2 bilion setahun, Terengganu sepatutnya boleh menjadi negeri paling rancak pembangunan di Pantai Timur.

Namun, rekod kewangan lampau menceritakan sebaliknya:

• Projek-projek kontroversi seperti bas dua alam,
• Taman Ilmu bernilai ratusan juta yang akhirnya terbengkalai,
• Taman strawberi yang tinggal papan tanda,

…semuanya menjadi simbol bagaimana dana besar itu tidak diterjemahkan kepada pembangunan mapan.

“Jika RM2 bilion setahun itu dilabur secara strategik, Terengganu hari ini akan berada pada kelasnya yang tersendiri,” kata seorang penganalisis ekonomi negeri.

Selepas 2022: Royalti Menjunam, Dana Negeri Mengecil

Pasca 2022, aliran royalti ke akaun kerajaan negeri merosot mendadak.

Daripada angka sekitar RM2 bilion setahun, kini hanya tinggal ratusan juta yang benar-benar masuk ke akaun negeri — selebihnya dikawal pihak lain yang tidak memperincikan aliran dan penggunaannya.

Ini bertentangan dengan prinsip asal royalti, kerana berdasarkan perjanjian petroleum, Terengganu sepatutnya menerima sekitar:

• RM1.4 – RM1.7 bilion setahun
  (atau RM1,400 – RM1,700 juta)

Namun angka itu tidak kelihatan dalam rekod pembayaran semasa.

Kerajaan Negeri Bertahan Dengan Ratusan Juta, Bukan Berbilion

Dengan dana yang jauh lebih kecil, kerajaan negeri kini menggunakan baki ratusan juta itu untuk:

• menampung kos membaiki projek terbengkalai kerajaan lama,
• melangsaikan hutang dan saman tertunggak,
• mengecualikan cukai pintu bagi rakyat,
• menyediakan wad kelas ketiga percuma,
• pemberian lesen motosikal percuma,
• pembiayaan rawatan klinik swasta percuma,
• dan beberapa skim kebajikan lain.

Ia gambaran betapa sempitnya ruang fiskal negeri apabila aliran royalti tidak lagi mencerminkan hak sebenar yang sepatutnya diterima.

Jika PAU 2000 Tidak Berlaku…

Ramai pemerhati berpendapat, semuanya berpunca daripada keputusan perhimpunan agung parti politik pada tahun 2000 yang membawa kepada pembatalan royalti, menukarnya kepada “wang ehsan” yang boleh dialirkan mengikut budi bicara pusat.

Tindakan itu digelar:

• “tidak bermaruah”,
• “dipacu dendam politik”,
• dan “precedent paling jijik dalam hubungan Persekutuan-Negeri”.

Kerana apabila mekanisme royalti dimusnahkan pada tahun 2000, ia membuka laluan kepada manipulasi kuasa eksekutif sehingga ke hari ini.

Akhirnya: Royalti Bukan Lagi Soal Wang, Tetapi Soal Kedaulatan Negeri

Bagi rakyat Terengganu, isu royalti bukan soal projek atau ketirisan semata-mata.

Ia kini menjadi persoalan yang lebih asas:

Siapa sebenarnya berkuasa atas hasil bumi Terengganu? Dan mengapa perjanjian asal boleh diubah hanya dengan keputusan politik?

Dalam keadaan ekonomi yang semakin mencabar dan hasil negeri semakin kecil, jawapan kepada soalan itu akan menentukan masa depan Terengganu — sama ada kekal bergantung kepada belas ihsan pusat atau kembali menuntut hak yang telah lama digelapkan.

Projek Mega atau Tanggungjawab Awam? Terengganu Pilih Kepentingan Rakyat

Untuk makluman rakyat Terengganu. Pentadbiran kerajaan negeri Terengganu beroperasi dalam keadaan MESTI melunaskan 2 perkara  penting

1. Hutang Awam dengan kerajaan pusat

2. Lunaskan projek2 yang sudah siap dibina dan bakal siap yang diwujudkan oleh pentadbiran sebelumnya

Pertama hutang awam. Berikut jadual hutang awam yang dilunaskan sedikit demi sedikit.

2018 – rm733

2019 – rm480 j 

2020 – rm280 j

2021 -rm266 j

2022 - rm252 j

2023 - rm231 j

2024 - rm138 j

Kedua. BAYARAN BERJADUAL dan BAYARAN TERTANGGUH untuk projek-projek dilaksanakan pada zaman pentadbiran BN

Senarainya seperti berikut

BAYARAN TERTANGGUH

1. Projek  Loji Rawatan Air Bukit Sah, Kemaman, bernilai 686,878 j, bayaran selama 6 tahun

2. Projek Skim Bekalan Air Kuala Terengganu Utara, bernilai 1.3 bilion, bayaran selama 13 tahun

BAYARAN BERJADUAL

1. Pusat Pentadbiran Kuala Nerus, bernilai 600 juta, bayaran selama 8.5 tahun

2. Muara Sungai Kuala Terengganu, bernilai 90 juta, bayaran selama 5 tahun

3. Asrama Atlet MSNT, bernilai 95 juta, bayaran selama 5 tahun

4. Bandar baru Kijal, bernilai 250 Juta, bayaran selama 5 tahun

Semuanya berjumlah 3,028,508,000. Atau ringkasnya bernilai 3 bilion.

Lalu mengikut perjanjian bayaran-bayaran ini perlu dilakukan seperti berikut:[6]

2016- 70 j

2017- 70 j

2018- 101.2 juta

2019 – 290.8 juta

2020 – 348.1 juta

2021 – 382.2 juta

2022 – 371 juta

2023 - 339 juta

2024 - 248 juta

2025 – 2031 108 juta setiap tahun

dan terakhir 2032 , RM 45.3 juta.

Yg bertanya di mana projek2 mega. Ye, tuan2 memang tidak dapat lihat projek mega untuk saat ini. Lihatlah senarai projek pembangunan yang sehingga kini menjadi tanggungjawab kerajaan semasa untuk siapkan dan lunaskan.

Tidak mengapa walaupun projek itu datang daripada pentadbiran sebelumnya, selagi mana manfaatnya untuk masyarakat, kita teruskan. Bukan kita hentikan seperti beberapa2 projek gajah putih yg kita lihat hari ini.

Saya sentiasa berulang kali sebut. Terima kasih DSN kerana telah bawakan ECRL ke Pantai Timur. ECER juga kita tak lupakan. kami juga rakyat Malaysia. Sebahagian daripada negara ini. Sudah berbilion juga perairan negeri kami berkhidmat untuk negara.

Malah, PAS tiada masalah pun dengan UMNO. PAS bersedia jika UMNO ingin bersama semula di dalam MN. kita sangat mengharapkan akan tiba saatnya nanti penyatuan umat melayu di dalam negara kita.

Terengganu sedang berada di landasan tepat. Kita pernah tergelincir dari landasan. Itu dulu. Kini sedang diluruskan. Beberapa perkara positif sedang berjalan. Dan bakal berlari dengan laju. Masa akan menentukan. Berikut saya senaraikan:

1. Purata hasil negeri sedang berkembang. RM264 juta. Sasaran kita akan cecah purata RM300 juta.

2. Nilai pelaburan juga sedang meningkat saban tahun secara kumulatif berada RM14 bilion

3. Bilangan perniagaan dan syarikat tempatan juga semakin meningkat. 34, 146 pada tahun 2024, 38,448 pada tahun 2025

4. Kadar pengangguran juga semakin menurun. Kita pernah berada di tahap tertinggi 4.8% pada tahun 2018. Kini 2025, kita berada di paras terendah 2.8%. Malah di bawah paras nasional.

5. Terengganu dinobatkan negeri paling paling bahagia

Seterusnya 2026/2027 - ECRL bakal beroperasi. Suku Kedua 2026. Tender Pojek Solar Terapung di Tasik Kenyir akan dibuka. Projek bakal bermula. Fasa 1 berkapasiti 500 Megawatt. Berbanding Empangan Tasik Kenyir yg hanya hasilkan 400MW.

Fasa kedua pula akan dilaksanakan Projek Hidrogen Hijau. Tenaganya nanti boleh dieksport ke luar. Pasaran Antarabangsa.

Fasa ketiga pula. Akan memasuki kapasiti Solar 1,000 MW. 

Ini belum lagi kita bincangkan REE yang menjadi harta bersama untuk rakyat Terengganu di masa hadapan. Terkandung di dalam perut bumi bertuah ini, 700 juta Tan REE. Nilaiannya tidak terkata

Sumber | FB Sabri Mamat

Analisis: KDM cuba isi ruang politik baharu di tengah keletihan rakyat terhadap parti besar

Langkah KDM membawa masuk Datuk Frankie Poon ke dalam barisan calon PRN17 bukan sekadar soal pengaruh peribadi, tetapi cerminan strategi parti itu untuk keluar daripada bayangan politik etnik sempit yang selama ini membelenggu banyak parti tempatan Sabah.

Sejak beberapa tahun kebelakangan ini, pengundi Sabah menunjukkan kecenderungan terhadap parti yang lebih pragmatik dan berasaskan isu, bukan semata-mata parti “tempatan” atau “pusat”. Dalam konteks itu, KDM cuba memposisikan diri sebagai jambatan antara kumpulan bumiputera dan bukan bumiputera – satu ruang yang selama ini dikuasai Warisan dan sedikit sebanyak oleh GRS.

Namun, cabaran sebenar bagi KDM ialah mengekalkan momentum dan kepercayaan pengundi bandar yang semakin skeptikal terhadap parti baharu. Kehadiran Frankie mungkin membantu membuka pintu kepada undi Tionghua di Sandakan dan sekitarnya, tetapi kemenangan tidak bergantung kepada populariti individu semata-mata.

GRS pula dijangka mempertahankan kekuatan di kawasan luar bandar, manakala Warisan masih mempunyai pengaruh tersendiri di pantai timur. Dalam keadaan politik Sabah yang sangat cair, sebarang peralihan kecil boleh membawa kesan besar kepada pembentukan kerajaan negeri pasca PRN17.

Bagi KDM, PRN kali ini adalah ujian sebenar – sama ada ia mampu menonjol sebagai kuasa ketiga yang berprinsip atau sekadar menjadi pelengkap kepada percaturan politik Sabah yang tidak pernah sunyi daripada kejutan.

Trump campur tangan? Surat pengampunan Netanyahu cetus tanda tanya antarabangsa

Oleh Muhammad Afendi

13 November 2025

Ketika dunia menumpukan perhatian kepada konflik berpanjangan di Gaza dan tekanan dalaman di Israel, langkah Donald Trump menghantar surat rasmi kepada Presiden Israel, Isaac Herzog bagi memohon pengampunan penuh terhadap Benjamin Netanyahu mencetuskan perdebatan antarabangsa — adakah ini satu tanda sokongan politik peribadi, atau usaha memulihkan legasi dua pemimpin yang sedang tertekan?

Dalam suratnya yang bertarikh Rabu, Trump menyifatkan pendakwaan terhadap Netanyahu sebagai bermotif politik dan tidak berasas, sambil menyeru Israel untuk “bergerak ke hadapan” selepas tempoh sukar.

“Saya menyeru anda untuk mengampunkan Benjamin Netanyahu sepenuhnya,” tulis Trump, menyentuh sekali usaha damai di Asia Barat dan menggambarkan Netanyahu sebagai “pemimpin yang berani melindungi keamanan Israel.”

Hubungan peribadi dua tokoh konservatif

Trump dan Netanyahu bukan sekadar sekutu politik; mereka pernah menjadi poros utama blok konservatif global yang menolak tekanan liberal antarabangsa dan menyokong dasar keras terhadap Iran serta Palestin.

Bagi penyokong kanan di Israel dan Amerika, tindakan Trump dianggap simbol solidariti — mengukuhkan naratif bahawa Netanyahu menjadi mangsa “pendakwaan politik”, mirip dakwaan Trump terhadap dirinya sendiri di AS.

Namun bagi pengkritik, surat itu dilihat sebagai taktik politik dua hala: Trump mahu menonjolkan dirinya sebagai pelindung sekutu tradisional AS, manakala Netanyahu boleh menggunakan sokongan itu untuk memujuk penyokong dalam parti Likud dan memulihkan imejnya di tengah-tengah perbicaraan rasuah.

Kesan diplomatik dan persepsi antarabangsa

Pejabat Presiden Herzog menegaskan bahawa proses pengampunan tertakluk kepada prosedur kehakiman yang sah dan telus — seolah memberi isyarat bahawa pengaruh luar, termasuk dari Trump, tidak akan mempengaruhi keputusan undang-undang Israel.

Namun, langkah ini membuka perbahasan lebih luas:

• Adakah Israel masih mampu membezakan antara kepentingan peribadi dan institusi?
• Adakah campur tangan Trump mencerminkan gaya baharu diplomasi politik peribadi — yang melangkaui batas protokol antarabangsa?

Bagi pengamat politik Asia Barat, surat Trump itu mungkin memperkukuh persepsi bahawa pengaruh politik AS terhadap Israel tidak pernah benar-benar berakhir, meskipun perubahan pentadbiran berlaku di Washington.

Reaksi masyarakat: antara simpati dan sinis

Dalam kalangan masyarakat Israel, reaksi bercampur:

• Penyokong Netanyahu menyambutnya sebagai pengiktirafan moral dari sahabat lama yang memahami perjuangan mereka.
• Namun, sebahagian besar masyarakat awam melihatnya sebagai gangguan terhadap sistem keadilan dan simbol kepada politik elit yang saling melindungi.

Di media sosial, wujud juga sinisme — ramai menyindir bahawa Trump dan Netanyahu kini “saudara sehaluan nasib”, masing-masing dikejar kes mahkamah tetapi masih menampilkan diri sebagai mangsa sistem.

Apa yang tersirat di sebalik ‘pengampunan’?

Walaupun tidak mempunyai kesan undang-undang langsung — kerana keputusan akhir tetap di tangan Presiden Herzog — surat Trump menandakan kebangkitan semula poros politik kanan global yang cuba membina kembali naratif anti-establishment menjelang pilihan raya akan datang di kedua-dua negara.

Trump mungkin tidak sekadar membela Netanyahu, tetapi mengukuhkan imej dirinya sebagai “wira konservatif dunia” — seseorang yang sanggup menentang “pendakwaan politik” di mana sahaja ia berlaku.

Kesimpulan

Sama ada dilihat sebagai tanda persahabatan atau campur tangan, surat pengampunan Trump kepada Netanyahu memperlihatkan satu realiti politik moden: batas antara diplomasi dan solidariti peribadi semakin kabur.

Bagi dunia luar, ia satu peringatan bahawa dalam politik global hari ini, persepsi moral dan kuasa simbolik kadangkala lebih berpengaruh daripada kuasa undang-undang itu sendiri.

Analisis: Langkah UPKO Keluar PH – Isyarat Awal Gelombang Borneo dan Kesan Terhadap PRN Sabah

Oleh : Muhammad Afendi | 11 November 2025

Keputusan UPKO meninggalkan Pakatan Harapan (PH) memberi gema politik yang lebih besar daripada sekadar penarikan sokongan satu parti kecil. Ia membawa mesej yang jauh lebih mendalam: Sabah kini mahu menulis semula hubungan kuasa dengan Kuala Lumpur.

1. Sabah First – dari slogan jadi doktrin baharu politik Borneo

Langkah UPKO memperkukuh naratif bahawa parti-parti tempatan Sabah kini beralih daripada menjadi sekutu kepada pemain pusat, kepada menjadi penentu halatuju politik negeri sendiri. “Sabah First” yang dahulu sekadar slogan kini muncul sebagai falsafah politik yang mencabar dominasi blok Semenanjung dalam menafsirkan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).

Dalam konteks ini, keputusan UPKO menolak tafsiran Jabatan Peguam Negara (AGC) terhadap hak 40% hasil Sabah memberi gambaran jelas bahawa isu ini bukan lagi perbahasan teknikal, tetapi telah menjadi simbol perjuangan maruah dan kedaulatan negeri.

2. PH kehilangan tapak di Sabah, PN melihat peluang

Keluarnya UPKO daripada PH meninggalkan kekosongan besar kepada gabungan itu di Sabah. Selama ini, UPKO menjadi jambatan penting antara PH dan komuniti Kadazandusun Murut (KDM). Tanpa mereka, PH kehilangan satu-satunya suara yang memiliki akar politik tempatan dan mampu menembusi kawasan pedalaman.

Dalam keadaan ini, Perikatan Nasional (PN) dijangka mendapat kelebihan strategik. PN, yang kini semakin menonjolkan naratif “Borneo Bangkit”, berpotensi memanfaatkan momentum anti-Persekutuan ini. Dengan isu MA63, hak 40% hasil, dan autonomi Sabah dijadikan tema kempen, PN boleh menempatkan diri sebagai alternatif kepada gabungan pusat yang sering dilihat mengabaikan tuntutan negeri.

Sumber dalam politik tempatan turut menyebut bahawa beberapa bekas ahli UPKO dan pemimpin akar umbi kini sedang didekati oleh blok PN bagi membentuk pakatan baharu menjelang PRN akan datang.

3. GRS dalam dilema – kekal bersama pusat atau berpaling kepada negeri?

Gabungan Rakyat Sabah (GRS) pula berada dalam kedudukan sukar. Sebagai sekutu rasmi kerajaan pusat, mereka perlu menjaga hubungan baik dengan Putrajaya, namun dalam masa sama, tekanan politik tempatan semakin kuat supaya GRS lebih lantang mempertahankan hak Sabah.

Langkah UPKO menekan GRS untuk memilih — sama ada terus menjadi rakan strategik pusat, atau menegaskan pendirian sebagai parti tempatan Sabah yang benar-benar bebas. Jika GRS gagal membaca sentimen ini, PN mungkin mengambil kesempatan untuk meraih undi pro-autonomi.

4. PRN Sabah: pertarungan antara dua ideologi – pusat vs tempatan

Jika PRN Sabah diadakan dalam masa terdekat, senario baharu ini bakal mencorakkan kempen berdasarkan dua ideologi utama:

• Blok pusat yang terdiri daripada PH dan sekutunya, menekankan kestabilan dan kesinambungan pentadbiran.
• Blok tempatan yang kini semakin besar, dijangka mengangkat tema “Sabah First”, hak 40%, dan tuntutan terhadap MA63 sebagai isu utama.

Dalam konteks ini, mood pengundi Sabah jelas semakin cenderung kepada parti yang dilihat berani mencabar dominasi pusat. UPKO mungkin kecil dari segi bilangan kerusi, tetapi langkah keluar mereka telah menggerakkan arus politik yang tidak boleh dipandang ringan.

Kesimpulan

Apa yang berlaku ini bukan sekadar pergeseran politik — ia adalah permulaan kepada satu gerakan ideologi baharu di Sabah. “Sabah First” mungkin menjadi batu loncatan kepada poros politik Borneo yang lebih tersusun, di mana parti-parti seperti PN, STAR, WARISAN dan kini UPKO boleh mencari titik pertemuan baharu.

Dalam politik, masa adalah segalanya. Dan pada saat ini, masa nampaknya sedang memihak kepada parti-parti yang berani berdiri di atas kaki sendiri — bukan kepada mereka yang masih menunggu isyarat dari Kuala Lumpur.

Langkah Ewon Isyarat Retaknya Sokongan Sabah Terhadap PH

Peletakan jawatan Datuk Ewon Benedick sebagai Menteri Pembangunan Usahawan dan Koperasi bukan sekadar langkah peribadi, tetapi mesej politik yang kuat daripada Sabah kepada Putrajaya — bahawa isu hak negeri tidak boleh lagi ditangguhkan atas nama “kestabilan kerajaan”.

Presiden UPKO itu menyatakan secara terbuka bahawa pendirian Jabatan Peguam Negara (AGC) untuk merayu keputusan Mahkamah Tinggi mengenai hak hasil 40% Sabah bertentangan dengan semangat Perjanjian Malaysia 1963 (MA63). Ia menjadi kemuncak kepada rasa tidak puas hati panjang yang sekian lama membara di kalangan pemimpin Sabah, termasuk dalam blok kerajaan.

“Sangat janggal untuk saya meneruskan keanggotaan dalam Kabinet Persekutuan dengan pendirian AGC tersebut,” kata Ewon dalam kenyataannya — satu ayat yang jelas menggambarkan jurang kepercayaan antara Sabah dan pusat.

Langkah Ewon juga mencerminkan kemerosotan pengaruh Pakatan Harapan (PH) di Sabah, selepas gagal menunaikan janji pelaksanaan MA63 walaupun sudah hampir dua tahun memerintah di bawah Kerajaan Perpaduan.

Bagi banyak pemerhati politik, keputusan Ewon tidak datang secara tiba-tiba. Ia adalah reaksi kepada kekecewaan yang terkumpul, apabila AGC memilih untuk menentang keputusan mahkamah yang memihak kepada Sabah Law Society (SLS) — keputusan yang disambut baik rakyat Sabah kerana dianggap mengiktiraf semula hak negeri terhadap hasilnya.

Kini, dengan Ewon mengumumkan Mesyuarat Khas UPKO bagi membincangkan agenda baharu bertemakan “Sabah First”, langkah itu mungkin menjadi permulaan kepada pengunduran rasmi UPKO daripada gabungan PH dan membuka ruang kepada pakatan baharu berteraskan politik tempatan.

Lebih penting, perletakan jawatan ini menghantar mesej jelas bahawa isu 40% hasil bukan soal teknikal perundangan, tetapi simbol perjuangan kedaulatan Sabah yang semakin lantang, terutama menjelang Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah yang dijangka tahun depan.

“Sebagai Presiden UPKO, saya ingin melihat hak Sabah itu dilaksanakan. Itu adalah prinsip dan sebab saya menyertai politik,” tegas Ewon.

Bagi Putrajaya, kehilangan seorang menteri dari Sabah yang vokal dalam isu autonomi bukan sahaja meretakkan citra “Kerajaan Perpaduan”, tetapi juga menghidupkan semula naratif bahawa PH gagal memahami denyut politik Borneo.

Dengan semakin banyak parti tempatan memposisikan diri atas platform “Sabah First”, langkah Ewon boleh menjadi pencetus perubahan landskap politik negeri, di mana isu 40% hasil bakal menjadi ukuran sebenar sejauh mana kerajaan pusat menghormati semangat MA63.

USD240 Bilion vs USD20 Bilion: Malaysia Lebih Banyak Memberi — Ahmad Dusuki

KUALA LUMPUR, 27 Okt (Bernama) – Malaysia dilihat menanggung komitmen perdagangan luar negara yang jauh lebih besar berbanding faedah diterima daripada Amerika Syarikat (AS), menurut Presiden Pertubuhan Pendokong dan Pencinta Ulama’ (Geng Ustaz), Ustaz Dr Ahmad Dusuki Abd Rani.

Beliau berkata, komitmen Malaysia berjumlah AS$240 bilion (RM1.14 trilion) di bawah perjanjian perdagangan timbal balik dengan AS dianggap tidak seimbang, walaupun digambarkan sebagai perjanjian yang bersifat reciprocal and balanced trade (perdagangan seimbang dan timbal balik).

“Sebagai perbandingan, Thailand hanya membuat tawaran kepada AS dengan sasaran mengurangkan lebihan dagang (surplus) mereka kepada AS$20 bilion, iaitu 12 kali ganda lebih kecil daripada komitmen Malaysia,” katanya dalam satu kenyataan hari ini.

Ahmad Dusuki menegaskan, perbezaan besar itu menimbulkan persoalan tentang ‘adam al-tawāzun atau ketidakseimbangan manfaat dalam hubungan perdagangan antarabangsa yang sepatutnya membawa pulangan setara kepada kedua-dua pihak.

Beliau berkata, dari sudut pandangan Islam, perdagangan yang berat sebelah boleh dianggap sebagai ghabn fāḥish (eksploitasi melampau), yang bercanggah dengan prinsip mu‘āmalah ‘ādilah (urusan adil) dalam Islam.

“Dalam konteks mu‘āmalah antarabangsa, negara perlu menepati tiga prinsip utama — menjaga kekayaan negara (ḥifẓ al-māl), mempertahan kedaulatan (ḥifẓ al-dawlah) dan melindungi kemaslahatan rakyat (maṣlaḥah al-‘āmmah),” katanya.

Menurutnya lagi, tindakan Malaysia yang kononnya memperjuangkan kemerdekaan ekonomi di pentas ASEAN tetapi dalam masa sama menandatangani perjanjian perdagangan yang berat sebelah dengan AS menunjukkan percanggahan antara dasar dan amalan.

“Negara jiran seperti Thailand dilihat lebih berhati-hati dan bijak dalam mengatur strategi perdagangan mereka,” katanya sambil menyifatkan keadaan semasa sebagai “mu‘āmalah tidak adil walaupun sah di sisi undang-undang dunia.”

— 1Media.my

Kecurian Akaun Bank — Sampai Bila Pelanggan Perlu Tanggung Kerugian Sendiri?

Oleh : Unit Analisis 1Media.my

SHAH ALAM, 28 Okt – Isu kehilangan wang daripada akaun bank akibat jenayah siber kini bukan lagi kes terpencil. Dalam kebanyakan kes, pelanggan menanggung 100 peratus kerugian, sementara pihak bank dan syarikat telekomunikasi terus berdalih di sebalik “terma dan syarat”.

Seruan Presiden Pertubuhan Jalinan Sahabat Nusantara (Jasanusa), Samsudin Awang, agar kerajaan menggubal undang-undang yang mewajibkan bank dan telco turut menanggung kerugian, mencerminkan rasa tidak puas hati rakyat terhadap tahap perlindungan pengguna yang semakin lemah.

1. Isu kepercayaan terhadap sistem perbankan digital

Sejak ledakan perbankan dalam talian, kes penipuan kewangan meningkat secara mendadak — daripada pemancingan data (phishing), aplikasi palsu, hinggalah kepada manipulasi OTP.
Namun yang membimbangkan ialah pihak institusi kewangan dan telco masih belum menanggung tanggungjawab undang-undang secara langsung.

Di United Kingdom, sistem Contingent Reimbursement Model Code mewajibkan bank membayar pampasan kepada mangsa penipuan sekiranya terbukti berlaku kecuaian atau kelemahan kawalan keselamatan.

Malaysia, walaupun memiliki Financial Consumer Alert dan Fraud Reporting System oleh Bank Negara Malaysia (BNM), masih belum mempunyai undang-undang mandatori yang menjamin pampasan automatik.

2. “Bank untung, pelanggan rugi” – persepsi yang semakin menebal

Kenyataan Samsudin bahawa pelanggan menanggung kerugian sedangkan bank terus meraih keuntungan atas yuran transaksi dan faedah pinjaman, menguatkan persepsi bahawa sistem semasa berat sebelah.

Faktanya, apabila berlaku penipuan, bank sering mendakwa pelanggan cuai — contohnya, berkongsi OTP atau memuat turun aplikasi tidak sah. Namun, bukti teknikal menunjukkan penjenayah kini mengeksploitasi kelemahan sistem dalaman dan pintasan isyarat komunikasi yang sepatutnya berada di bawah kawalan bank dan telco.

3. Peranan telco tidak boleh dipandang ringan

Samsudin turut menegaskan tanggungjawab telco yang membekalkan nombor mudah alih bagi sistem pengesahan OTP.
Kebocoran data pengguna, mesej palsu, dan pengaktifan semula nombor tanpa pengesahan kukuh menjadi antara punca utama jenayah kewangan digital.

Dalam konteks ini, beberapa negara seperti Singapura telah memperkenalkan kod tanggungjawab bersama antara bank, telco dan agensi pengawal selia bagi menjamin keadilan kepada pengguna.

4. Seruan ke arah rang undang-undang baharu

Malaysia kini memerlukan kerangka undang-undang siber-perbankan baharu yang bukan sekadar memantau, tetapi menguatkuasakan liabiliti bersama.
Ia boleh digubal di bawah semakan Akta Perlindungan Data Peribadi 2010 (PDPA) dan Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 (FSA) bagi menetapkan piawaian keselamatan digital dan tanggungjawab pampasan kepada mangsa.

Kegagalan menggubal undang-undang tersebut boleh menjejaskan kepercayaan terhadap sistem kewangan negara dan memperlahankan agenda pendigitalan ekonomi.

5. Kesimpulan

Jika kerajaan mahu memperkukuh kepercayaan rakyat terhadap ekonomi digital, prinsipnya mudah: keuntungan perlu datang bersama tanggungjawab.

Pelanggan tidak boleh terus menjadi “penanggung tunggal” apabila kelemahan sistem keselamatan berpunca daripada institusi yang mereka percayai.

Undang-undang baharu yang tegas dan adil bukan sahaja melindungi pengguna, tetapi juga memperkukuh reputasi sistem kewangan Malaysia di mata dunia.