PN Perlu Rejuvenasi Menyeluruh: Analisis Lengkap Prestasi BERSATU, PAS dan GERAKAN di PRN Sabah

Keputusan Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah yang baru berakhir membuka lembaran baharu dalam landskap politik Perikatan Nasional (PN). Meskipun PAS mencipta sejarah dengan kemenangan pertama di Sabah sejak penubuhannya, gambaran keseluruhan menunjukkan PN sedang menanggung kemerosotan sokongan yang serius — terutama melibatkan BERSATU dan GERAKAN.

Data terperinci menunjukkan ketidakseimbangan prestasi yang jelas antara parti komponen PN, dengan PAS muncul paling berkesan manakala BERSATU memikul keputusan paling mengecewakan.

PRESTASI BERSATU: 33 CALON, 30 HILANG DEPOSIT

BERSATU bertanding di 33 kerusi, namun hanya 3 calon berjaya melepasi paras deposit. Selebihnya — 90.9% — hilang deposit, dengan 17 calon memperoleh kurang daripada 500 undi.

Calon BERSATU Tidak Hilang Deposit (3 orang – 9.1%)

1. Asmad Nasir (N49 Labuk) – 1,364 undi
2. Yunus Nurdin (N50 Gum Gum) – 1,894 undi
3. Datuk Seri Dr Ronald Kiandee (N48 Sugut) – 3,498 undi

Calon BERSATU Hilang Deposit (30 orang – 90.9%)

Dengan undi di bawah 500:

1. Dr Atong Antong (N36 Kundasang) – 154
2. Francis Mojikon (N26 Moyog) – 160
3. Sayau Tangkap (N46 Nabawan) – 187
4. Adrian Alexander Malim (N27 Limbahau) – 189
5. Awang Salleh Makmud (N08 Pintasan) – 196
6. Abdul Malik Abd Bool (N64 Sulabayan) – 231
7. Jamin Jamri (N47 Telupid) – 254
8. Mazlin Madali (N58 Lamag) – 258
9. Johny @ John Anthony (N41 Liawan) – 272
10. Rahimah Majid (N01 Banggi) – 296
11. Berusli Kimin (N02 Bengkoka) – 310
12. Pengiran Petra Pengiran Asri (N59 Sukau) – 381
13. Datin Tiaminah @ Siti Akinah Ele (N12 Sulaman) – 385
14. Suhurani Sammani (N73 Sebatik) – 440
15. Faizal Julaili (N29 Pantai Manis) – 444
16. Jamil Abdul Gapar (N66 Bugaya) – 450
17. Ridzuan Agus (N30 Bongawan) – 465

Dengan undi 500 ke atas: 

18. Borkes @ Balkis Kalinggalan (N62 Silam) – 636
19. Dayang Nor Syafiqah Abdul Hamid (N35 Sindumin) – 705
20. Mohd Fazriee Awang (N53 Sekong) – 725
21. Francis Lawrence @ Yusop (N70 Kukusan) – 725
22. Suhaimi Buang (N22 Tanjong Aru) – 740
23. Yusri Abu (N51 Sungai Manila) – 811
24. Mohd Zulkernain Osman (N13 Pantai Dalit) – 814
25. Mohd Hisyam Hazaril (N32 Klias) – 877
26. Nabila Norsahar (N17 Darau) – 1,076
27. Farish Adamz Shah @ Kanny (N24 Tanjung Keramat) – 1,177
28. Muhammad Affan Jumahat (N04 Tanjung Kapor) – 1,262
29. Norani Asmatil (N52 Sungai Sibuga) – 1,662
30. Lim Ting Khai (N68 Apas) – 1,940

KESIMPULAN: BERSATU paling terjejas, dengan undi yang terlalu rendah di kebanyakan kerusi dan gagal menampilkan daya saing di Sabah.

PRESTASI PAS: 6 CALON, 1 MENANG & CATATKAN SEJARAH

PAS meletakkan 6 calon, dan mereka muncul paling cemerlang dalam PN.

Menang (1 calon – 16.7%)

1. Datuk Dr Aliakbar Gulasan (N16 Karambunai) – 7,054 undi

Ini merupakan kemenangan pertama PAS di Sabah sejak penubuhan PAS Sabah pada 19 Mei 1986 — pencapaian yang amat signifikan.

Tidak Hilang Deposit (2 calon – 33.3%)

1. Dr Munzier Mahamud (N67 Balung) – 2,265
2. Ahmad Dullah (N71 Tanjung Batu) – 2,426

Hilang Deposit (3 calon – 50%)

Semua memperoleh lebih 500 undi — lebih baik daripada majoriti calon BERSATU & GERAKAN.

1. Kasman Karate (N63 Kunak) – 898
2. Dr Afifi Saif (N23 Petagas) – 1,283
3. Hasan Haris (N72 Merotai) – 1,288

KESIMPULAN: PAS bukan sahaja mencatat kemenangan, malah peratusan hilang depositnya jauh lebih rendah berbanding komponen PN lain.

PRESTASI GERAKAN: 3 CALON, SEMUA HILANG DEPOSIT

GERAKAN meletakkan 3 calon, dan kesemuanya hilang deposit.

1. Elvis Koa Wei Yang (N56 Tanjong Papat) – 240
2. William Ooi Hong Wee (N21 Luyang) – 285
3. Mohd Firdaus @ Silvester Abdullah (N55 Elopura) – 867

Dua daripada calon gagal melepasi 300 undi, menandakan GERAKAN hampir tiada sokongan signifikan di Sabah.

ANALISIS MENYELURUH: PN PERLU MUHASABAH BESAR-BESARAN

Walaupun PN meraikan kejatuhan total DAP dalam PRN Sabah, mereka tidak boleh menutup kelemahan dalaman:

• BERSATU mencatat keputusan yang amat membimbangkan — terlalu banyak kerusi ditandingi tanpa kekuatan sebenar di lapangan.
• GERAKAN pula jelas tidak mempunyai tapak di Sabah.
• PAS menjadi satu-satunya komponen yang menunjukkan pertumbuhan positif.

Peratusan hilang deposit PN adalah antara yang tertinggi berbanding Pakatan Harapan dan Barisan Nasional.

KESIMPULAN: REJUVENASI BUKAN PILIHAN, TETAPI KEPERLUAN

1️⃣ PAS membuktikan potensinya sebagai penggerak sokongan baharu di Sabah.
2️⃣ BERSATU dan GERAKAN perlu reformasi menyeluruh — dari calon, strategi, naratif hingga ke struktur organisasi.
3️⃣ PN secara keseluruhan perlu menilai semula pendekatan politiknya sebelum memasuki mana-mana pilihan raya akan datang.

PRN Sabah bukan sekadar pilihan raya negeri — ia adalah wake-up call untuk PN bangkit sebelum kehilangan lebih banyak ruang di peringkat nasional.

.

PRN Sabah : DAP ‘Bungkus’, Pengundi Cina Beralih, Ucapan PMX Disorot Sebagai Faktor Utama

Kemerosotan sokongan terhadap DAP dalam PRN Sabah kali ini bukan sekadar kejutan, tetapi datang dengan asas yang nyata. Ramai pengundi Cina dilihat semakin tidak selesa dengan kepimpinan PMX — dan keadaan menjadi lebih buruk apabila Perdana Menteri mengeluarkan kenyataan kontroversi hanya dua hari sebelum hari mengundi.

Dalam satu majlis makan malam bersama persatuan Cina Sabah, PMX berkata:

“You tak boleh marah saya, cakap ‘lu siau eh’, lepas itu datang minta lagi. Itu bukan caranya.”

Nada tersebut dianggap seolah-olah memberi amaran kepada komuniti Cina, dan kenyataan itu cepat mencetuskan reaksi negatif. Ramai tertanya-tanya: atas kapasiti apa seorang Perdana Menteri menyindir komuniti yang telah lama menjadi penyokong blok reformis?

Tidak hairanlah apabila keputusan rasmi menunjukkan DAP bukan sahaja kalah, bahkan hilang semua kerusi yang pernah menjadi kubu kuat mereka. Kerusi yang sebelum ini dimenangi dengan majoriti besar kini beralih tangan dengan majoriti besar juga — seolah-olah berlaku ‘swing’ yang sangat ketara.

Berikut antara kerusi yang memperlihatkan perubahan dramatik:

N19 Likas

• 2020: DAP menang majoriti 7,517
• 2025: Kalah kepada Warisan dengan majoriti 2,425

N21 Luyang

• 2020: DAP menang majoriti 14,521
• 2025: Kalah dengan majoriti 6,699

N22 Tanjung Aru

• 2025: Kalah majoriti 3,588

N25 Kapayan

• 2020: Majoriti 13,163
• 2025: Kalah dengan majoriti 9,256

N55 Elopura

• 2020: Majoriti 7,683
• 2025: Kalah dengan majoriti 3,375

N56 Tanjong Papat

• 2020: Majoriti 3,743
• 2025: Kalah dengan majoriti 727

N69 Sri Tanjong

• 2020: Majoriti 8,880
• 2025: Kalah dengan majoriti 3,113

Kesan "pengunduran besar-besaran" undi Cina ini tidak terhenti kepada DAP sahaja. PKR, Amanah, malah BN sebagai sekutu dalam Kerajaan Perpaduan turut menerima tempiasnya. Dua Ahli Parlimen DAP dan seorang timbalan menteri yang turun bertanding di DUN turut tumbang.

Kesimpulannya, PRN Sabah menjadi satu isyarat jelas: penolakan undi Cina terhadap kepimpinan PMX telah menghasilkan gelombang besar yang meruntuhkan kubu DAP di Sabah.

Kerajaan Tanpa Kestabilan: Angkat Sumpah 3 Pagi Dedah Ketidaktentuan Politik Sabah

KOTA KINABALU – Datuk Seri Hajiji Noor mungkin telah mengangkat sumpah sebagai Ketua Menteri Sabah Ke-17 awal pagi tadi, namun keputusan PRN Sabah kali ini tidak menghadirkan kemenangan yang selesa kepada Gabungan Rakyat Sabah (GRS). Sebaliknya, keputusan malam semalam membuka bab baharu politik Sabah yang penuh tanda tanya — dan segala-galanya kini bergantung kepada rundingan pasca pilihan raya yang masih belum selesai.

Dengan 29 kerusi, GRS muncul blok terbesar tetapi gagal mencapai majoriti mudah yang memerlukan 40 kerusi. Hakikat ini meletakkan Hajiji dalam kedudukan yang ironinya kuat tetapi rapuh pada masa yang sama. Hak untuk mendahului pembentukan kerajaan berada di tangannya, tetapi kuasa untuk mengukuhkan kedudukan terletak pada parti-parti kecil yang kini muncul sebagai penentu.

Warisan Kembali Mengganas

Di sebalik kemenangan awal GRS, angka paling mengejutkan ialah kebangkitan Parti Warisan yang meraih 25 kerusi, hanya empat di belakang GRS. Ini bukan sekadar prestasi baik — ia satu amaran jelas bahawa sokongan akar umbi terhadap GRS telah terhakis, terutama di kawasan Melayu-Bumiputera dan Kadazandusun.

Warisan, yang sebelum ini dilabel “tenggelam” selepas PRN lalu, berjaya bangkit dengan momentum baharu, sekali gus menekan ruang gerak Hajiji. Dalam politik Sabah yang terkenal dengan sifat dinamik dan “cair”, perbezaan empat kerusi bukan jurang — ia adalah jarak yang boleh ditutup dalam satu malam melalui rundingan politik.

UPKO & BN: Penentu Siapa Berkuasa

Dengan UPKO (5 kerusi) dan Barisan Nasional (6 kerusi) kini berada di tengah-tengah, tumpuan politik Sabah tertumpu kepada siapa yang berjaya mengikat sokongan dua blok ini. Menariknya, kehadiran pemimpin UPKO seperti Datuk Ewon Benedick dan Datuk Seri Wilfred Madius Tangau pada majlis angkat sumpah Hajiji awal pagi tadi menimbulkan persoalan: adakah ini petanda awal sokongan, atau sekadar formaliti?

Namun pemerhati politik melihat kedua-dua parti ini memainkan peranan “harga mahal”. Dalam keadaan kerajaan belum terbentuk sepenuhnya, setiap kerusi adalah aset tawar-menawar. Dan dalam tradisi politik Sabah, tiada apa yang dianggap mustahil.

Kedudukan Hajiji: Sah, Tetapi Tidak Semestinya Selamat

Walaupun Hajiji mengekalkan mandat sebagai Ketua Menteri dan terus mendapat sokongan sebahagian besar jentera kerajaan negeri, ketiadaan majoriti yang jelas memberi tekanan besar kepada pentadbiran baharu ini. Angkat sumpah pada jam 3 pagi menimbulkan persoalan lain — adakah ini langkah mengukuhkan kuasa sebelum rundingan politik menjadi lebih rumit pada siang hari?

Dalam konteks realpolitik Sabah:

Hajiji menang secara teknikal, tetapi belum menang secara politik.

Dengan GRS tidak mencapai majoriti, segala-galanya bergantung kepada rundingan pasca PRN — dan risiko “kerajaan bertahan atas janji” sentiasa menghantui mana-mana pentadbiran tanpa angka kukuh.

Sabah Menunggu Episod Seterusnya

Politik Sabah kini berada dalam fasa ketidaktentuan terkawal. Pembentukan kerajaan mungkin berlaku hari ini, esok, atau berubah sekelip mata jika ada peralihan sokongan.

Yang pasti, keputusan PRN Sabah Ke-17 menunjukkan satu perkara yang jelas:

Rakyat Sabah mahukan perubahan — tetapi belum sebulat suara siapa yang layak memimpin.

Dalam beberapa jam atau hari akan datang, masa depan Sabah bergantung kepada sama ada GRS berjaya mengikat sokongan sekutu, atau Warisan mengambil peluang jurang ini untuk membentuk kerajaan alternatif.

Setakat ini, Sabah mempunyai Ketua Menteri.
Tetapi Sabah masih belum mempunyai kerajaan yang stabil.

Yamani Hafez tewas di Sindumin, PKR tinggal satu kerusi

KOTA KINABALU, 29 Nov 2025 — Hasrat PKR untuk menempatkan pengaruh lebih besar di kawasan pedalaman Sabah menerima tamparan apabila Yamani Hafez Musa, anak kepada Yang di-Pertua Negeri Sabah, Tun Musa Aman, tewas di kerusi DUN Sindumin berdasarkan keputusan rasmi yang diumumkan malam ini.

Keputusan itu bercanggah dengan kiraan tidak rasmi sebelum ini yang menunjukkan Yamani—yang juga bekas Ahli Parlimen Sipitang—berada di hadapan. Namun keputusan akhir menyaksikan Warisan muncul sebagai pemenang dengan majoriti tipis 362 undi.

Daripada mendahului, kepada tersungkur

Situasi berubah apabila kiraan rasmi dari beberapa saluran terakhir memihak kepada calon Warisan, sekali gus menolak kedudukan Yamani daripada kemenangan yang pada awalnya dianggap hampir pasti.

Penganalisis melihat perubahan drastik ini sebagai isyarat pengundi Sindumin yang kembali kepada Warisan, khususnya selepas kempen agresif parti itu di kawasan pedalaman menjelang hari pengundian.

PKR tinggal satu kerusi sahaja

Kekalahan Yamani bermakna PKR kini hanya memperoleh satu kerusi DUN iaitu Melalap, berdasarkan keputusan rasmi keseluruhan PRN Sabah ke-17.

Prestasi itu dianggap antara yang paling lemah dalam sejarah penglibatan PKR di Sabah, meskipun parti tersebut meletakkan beberapa calon yang mempunyai nama besar, termasuk anak seorang bekas ketua menteri.

Simbolik: Nama besar tidak lagi jaminan kemenangan

Kekalahan Yamani—yang membawa nama keluarga Musa Aman—dilihat sebagai perubahan mood pengundi Sabah yang semakin menolak politik berasaskan “legacy” atau pengaruh keluarga.

Menurut pemerhati politik, keputusan ini menunjukkan pengundi Sindumin lebih mengutamakan prestasi dan kehadiran calon di lapangan, berbanding latar belakang atau hubungan politik dengan pusat.

Warisan rai kebangkitan di kawasan tradisi pedalaman

Bagi Warisan, kemenangan di Sindumin menjadi antara bukti bahawa parti itu masih mempunyai tapak kukuh di kawasan luar bandar dan pedalaman, meskipun berdepan persaingan sengit daripada GRS, BN, PH dan PN.

PAS lahirkan 'anak sulung' di DUN Sabah, Aliakbar tumpaskan 10 pencabar di Karambunai

KOTA KINABALU, 29 Nov 2025 — PAS akhirnya berjaya menjejakkan kaki secara rasmi ke Dewan Undangan Negeri (DUN) Sabah apabila pesuruhjayanya, Dr Aliakhbar Gulasan, menewaskan 10 calon lain untuk merampas kerusi Karambunai dalam PRN Sabah ke-17.

Kemenangan itu dilihat sebagai kejutan besar, khususnya kerana ia menamatkan dominasi BN dan memberi isyarat bahawa gelombang sokongan terhadap Perikatan Nasional (PN) telah menembusi pantai Sabah, sekurang-kurangnya di satu kerusi.

Ketua Penerangan PAS, Ahmad Fahdli Shaari, mengumumkan keputusan tersebut dalam satu hantaran ringkas di Facebook.

“Alhamdulillah, PAS melahirkan ‘anak sulung’ di Sabah. Karambunai dimenangi dengan majoriti 371,” tulisnya, memaklumkan majoriti tipis tetapi cukup untuk mengubah sejarah parti itu di negeri berkenaan.

Mengatasi penyandang, menewaskan nama besar

Dr Aliakhbar menewaskan penyandang BN, Yakub Khan, yang sebelum ini mempertahankan kerusi tersebut dengan majoriti tipis hanya 16 undi dalam PRN 2020.

Karambunai juga menyaksikan persaingan sengit melibatkan calon Warisan, Ahmad Jais Otong — yang pernah menjadi pencabar utama Yakub dalam PRN lalu — selain calon GRS dan beberapa parti lain.

Undi tidak rasmi tunjuk persaingan rapat

Data tidak rasmi menunjukkan keputusan berikut:

• Aliakhbar (PAS/PN) — 7,069 undi
• Ahmad Jais (Warisan) — 6,698 undi
• GRS — 4,811 undi
• BN — 4,478 undi

Keputusan itu menamatkan penguasaan BN dan membuktikan bahawa undi pembangkang kali ini terpecah antara beberapa blok besar — namun cukup memberi laluan kepada PAS untuk mencuri kemenangan.

Bukan asing di Sabah — pernah jadi ADUN lantikan

Walaupun kemenangan ini dianggap sulung, Dr Aliakhbar bukan wajah baharu di DUN Sabah.

Beliau pernah menjadi ADUN lantikan pada 8 Oktober 2020 ketika pentadbiran GRS pertama mengambil alih kerajaan selepas PRN-16. Ketika itu, beliau dilantik atas kapasiti sebagai wakil sektor bukan Islam.

Namun kali ini, beliau memasuki DUN sebagai wakil rakyat dipilih, menjadikan pencapaian ini lebih signifikan kepada PAS.

Isyarat baharu di Sabah

Kemenangan tipis tetapi simbolik ini membuka lembaran baharu politik Sabah, menandakan bahawa pengundi Karambunai bersedia mencuba hala tuju berbeza selepas lebih sedekad bersama parti-parti arus perdana.

Dengan sokongan pengundi muda dan pecahan undi antara blok kerajaan negeri serta PH-BN, PAS berjaya memecah kebuntuan sejarahnya di Sabah — sekurang-kurangnya buat satu malam.

ANALISIS: Kekalahan Menyeluruh DAP di Sabah Cerminkan Krisis Keyakinan Pengundi Terhadap Politik Nasional

KUALA LUMPUR, 29 November 2025 — Kekalahan total DAP di semua lapan kerusi yang ditandingi dalam Pilihan Raya Negeri Sabah ke-17 menjadi tamparan terbesar buat parti itu sejak mengembangkan pengaruh ke Borneo lebih sedekad lalu. Dalam kenyataan rasmi yang dikeluarkan hari ini, Setiausaha Agungnya, Anthony Loke Siew Fook, mengakui kegagalan tersebut dan mengambil tanggungjawab penuh atas prestasi buruk parti.

Kenyataan itu hadir ketika sentimen pengundi Sabah jelas menunjukkan penolakan terhadap parti-parti nasional, sekali gus memperkukuh trend politik yang lebih memihak kepada parti tempatan dan gabungan negeri.

DAP Akur, Ucap Tahniah Kepada Pemenang — Tetapi Hakikatnya Lebih Berat

DAP menyatakan mereka “menghormati keputusan pengundi” di lapan kawasan yang mereka tandingi, dan mengucapkan tahniah kepada pihak lawan yang berjaya meraih mandat. Namun di sebalik nada diplomatik itu, kekalahan sifar kerusi menandakan masalah struktur yang lebih mendalam.

Kekalahan ini juga merupakan kali pertama sejak DAP bertapak di Sabah bahawa parti itu gagal mengekalkan walau satu kerusi DUN — sesuatu yang menunjukkan perubahan mendadak dalam keutamaan pengundi.

Pengundi Sabah Tolak Naratif Nasional, Pilih Suara Tempatan

Kegagalan mempertahankan kerusi dilihat sebagai kesinambungan kepada mesej yang telah dihantar oleh pengundi sejak beberapa siri pilihan raya kecil: parti nasional dilihat semakin jauh daripada denyut nadi Sabah.

Analisis politik menunjukkan bahawa pengundi, terutamanya di kawasan kota seperti Luyang, Sri Tanjung, dan Kepayan — yang sebelum ini kubu DAP — kini lebih cenderung memilih calon yang mempunyai identiti, kehadiran, dan rekod kerja lokal.

DAP pula dikritik kerana bergelut menyesuaikan strategi kempen kepada realiti Sabah yang berbeza daripada sentimen Semenanjung.

Anthony Loke Mengambil Tanggungjawab Penuh

Dalam kenyataan tersebut, Anthony Loke menegaskan bahawa pucuk pimpinan akan:

• menilai semula kelemahan parti,
• memperbaiki pendekatan,
• dan “berusaha memenangi semula sokongan rakyat pada masa akan datang.”

Beliau turut menegaskan komitmen dua Ahli Parlimen DAP di Sabah untuk menggandakan kerja di Kota Kinabalu dan Sandakan — satu usaha untuk mengekalkan sekurang-kurangnya pengaruh di peringkat Parlimen.

Kenyataannya ditutup dengan nada bertanggungjawab:
“Saya mengambil tanggungjawab sepenuhnya terhadap segala kelemahan dan kegagalan DAP memenangi sebarang kerusi.”

Ini jarang berlaku dalam politik Malaysia, dan memberi gambaran bahawa DAP memahami keperluan melakukan reset strategik.

Analisis: DAP Berdepan Realiti Baharu Politik Sabah

Kekalahan menyeluruh ini menandakan beberapa perkara penting:

1. Politik Sabah kini didominasi parti tempatan

Sentimen “Sabah for Sabahans” semakin kuat dan menjejaskan kredibiliti parti nasional seperti DAP.

2. Pengundi bandar semakin kritikal terhadap prestasi, bukan jenama parti

DAP tidak lagi boleh mengharapkan kemenangan mudah di kawasan majoriti pengundi muda dan profesional.

3. Kelemahan jaringan akar umbi terbongkar

DAP selama ini dianggap kuat di bandar, tetapi jentera tempatan GRS dan parti-parti Sabah kini lebih agresif dan tersusun.

4. DAP perlu rombak strategi Borneo

Menghantar tokoh pusat, kempen nasional, atau manifesto standard tidak lagi memadai. Pengundi mahukan pemimpin yang hidup dan bekerja di Sabah, bukan sekadar hadir ketika pilihan raya.

Kesimpulan

Prestasi DAP dalam PRN Sabah ke-17 bukan hanya kegagalan satu pilihan raya, tetapi amaran kepada keseluruhan gabungan Pakatan Harapan: sokongan di Borneo berada dalam keadaan paling lemah sejak 2018.

DAP kini berada di persimpangan — antara perlu merombak strategi atau terus berdepan kehilangan relevansi politik di Sabah.

𝗣𝗥𝗡 𝗦𝗮𝗯𝗮𝗵: 𝗟𝗲𝗯𝗶𝗵 𝟯𝟭% 𝗣𝗲𝗻𝗴𝘂𝗻𝗱𝗶 𝗞𝗲𝗹𝘂𝗮𝗿 𝗠𝗲𝗻𝘂𝗻𝗮𝗶 𝗧𝗮𝗻𝗴𝗴𝘂𝗻𝗴𝗷𝗮𝘄𝗮𝗯 𝗦𝗲𝘁𝗮𝗸𝗮𝘁 𝟭𝟭 𝗣𝗮𝗴i — 𝗦𝗣𝗥

KOTA KINABALU: Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) memaklumkan bahawa 31.29 peratus pengundi telah keluar mengundi bagi Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah setakat 11 pagi hari ini.

Peratusan itu bersamaan dengan 545,391 orang daripada kira-kira 1.7 juta pengundi berdaftar yang layak memilih wakil rakyat di 73 kawasan Dewan Undangan Negeri (DUN).

Proses pengundian di seluruh negeri dilaporkan berjalan lancar dengan cuaca yang baik, sekali gus membolehkan orang ramai menunaikan tanggungjawab lebih awal.

Lebih 366 Ribu Pengundi Sabah Selesai Mengundi Setakat 10 Pagi

KOTA KINABALU: Seramai 366,917 pengundi, bersamaan 21.05 peratus daripada keseluruhan pemilih berdaftar di Sabah, telah menunaikan tanggungjawab masing-masing setakat jam 10 pagi hari ini.

Pusat-pusat mengundi di seluruh negeri dibuka seawal 7.30 pagi, dengan keadaan cuaca yang baik pada sebelah pagi mendorong pengundi keluar lebih awal untuk memilih wakil rakyat bagi 73 kerusi Dewan Undangan Negeri (DUN).

Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) menjangkakan keputusan rasmi Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah ke-17 dapat diumumkan sekitar jam 10 malam ini.

Rayuan Terakhir Buat Pengundi Sabah : ‘TOLAK POLITIK MENINDAS’

KOTA KINABALU, 28 Nov — Pengerusi LESTARI merangkap Ahli Jawatankuasa PAS Pusat, Dr Riduan Mohamad Nor menyeru para pengundi Sabah untuk membuat pilihan berasaskan integriti dan maruah pada hari pengundian 29 November ini, sambil mendakwa wujudnya penyalahgunaan jentera kerajaan dan budaya sogokan sepanjang kempen Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah.

Dalam kenyataan yang dikeluarkan menjelang hari akhir kempen, beliau menyifatkan PRN kali ini sebagai “paling getir dalam sejarah Sabah” dengan pelbagai taktik tekanan halus, sogokan dan rasuah politik membelenggu pengundi.

Dr Riduan mendakwa pemimpin kerajaan pusat menggunakan kedudukan mereka untuk memberi amaran kepada rakyat agar memilih parti yang sehaluan dengan Putrajaya, termasuk kenyataan Setiausaha Agung PKR, Datuk Seri Saifuddin Nasution yang menyebut kemungkinan wujudnya “hubungan dingin” antara Sabah dan Kerajaan Persekutuan jika keputusan PRN tidak memihak kerajaan pusat.

“Ini naratif yang dibawa dalam kempen mereka, ditambah lagi dengan sumbangan yang diberi secara terbuka, berlatarbelakangkan jata negara,” katanya sambil menuduh gabungan kerajaan hari ini mengulangi budaya BN dan menambah elemen yang “lebih rakus” dalam pentadbiran.

Beliau turut merujuk kontroversi membabitkan bekas Setiausaha Politik Perdana Menteri yang menurutnya menjejaskan imej pentadbiran pusat, selain menggambarkan kerajaan sebagai gagal mengurus isu yang dibangkitkan rakyat dalam tempoh tiga tahun pemerintahan.

Menurut Dr Riduan, kedudukan Sabah sebagai pengasas Persekutuan Malaysia seharusnya dihormati, namun beliau mendakwa terdapat kecenderungan kerajaan pusat untuk “membuli negeri” dan meremehkan kedudukan Sabah dalam entiti persekutuan.

Sehubungan itu, beliau menyeru rakyat Sabah menolak calon yang didakwanya bermasalah, terpalit isu integriti atau hanya muncul pada musim pilihan raya.

“Negeri ini kaya, tetapi masih ramai rakyat hidup dalam kemiskinan. Jalan luar bandar teruk, isu air tidak selesai, dan rakyat perlu memilih pemimpin yang benar-benar bekerja untuk mereka,” katanya.

Dr Riduan turut menegaskan bahawa PN menawarkan calon berkelayakan serta berintegriti dalam beberapa kawasan seperti Datuk Dr Aliakbar Gulasan (Karambunai), Dr Afifi Saif (Petagas), Ahmad Dullah (Tanjung Batu), Dr Munzier Mahamud (Balung), Hassan Haris (Merotai) dan Kasman Karate (Kunak).

Dalam kenyataan itu, beliau juga mendakwa wujudnya usaha pada saat akhir untuk merasuah pengundi dengan barangan bernilai kecil, sambil menekankan bahawa masa depan negeri tidak boleh ditentukan oleh “harga diri yang disamakan dengan tangki air biru atau wang kertas beberapa ratus ringgit”.

Beliau menambah bahawa kegagalan pembangunan Sabah berpunca daripada kelemahan pengurusan kerajaan pusat dan negeri, selain budaya korup, kronisme dan nepotisme.

PRN Sabah akan berlangsung pada 29 November dengan puluhan kerusi dipertandingkan oleh gabungan utama termasuk GRS, Warisan, BN, PH serta Perikatan Nasional.

PRN Sabah : 58 Pusat Undi Awal Ditutup Tepat Jam 5 Petang

KOTA KINABALU, 25 Nov — Kesemua 58 pusat undi awal bagi Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah ke-17 ditutup tepat jam 5 petang hari ini selepas berlangsung dengan lancar tanpa sebarang insiden besar.

Menurut Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR), seramai 24,426 pengundi awal layak mengundi — terdiri daripada 11,697 anggota tentera dan pasangan serta 12,729 anggota polis dan pasangan.

Setakat jam 3 petang, peratusan keluar mengundi direkodkan pada 91 peratus, bersamaan 17,333 pengundi. Angka ini jauh mengatasi rekod PRN Sabah 2020, yang ketika itu hanya mencatat 56.45 peratus dalam tempoh yang sama.

SPR memaklumkan, semua kertas undi awal akan disimpan dengan selamat di balai polis terpilih sebelum proses pengiraan dibuat pada 29 November, iaitu hari pengundian utama.

PRN Sabah ke-17 menyaksikan pertandingan sengit melibatkan parti-parti utama dalam blok kerajaan dan pembangkang, dengan keputusan awal dijangka memberi petunjuk awal arus sokongan dalam kalangan anggota keselamatan.

Puad Zarkashi Dikritik: “Serangan Tidak Berasas, Hanya Memalukan Parti Sendiri”

Menjelang detik akhir kempen Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah, suasana politik sepatutnya diisi dengan tawaran dan dasar meyakinkan kepada pengundi. Namun, tumpuan teralih apabila Ahli Majlis Tertinggi (MT) UMNO, Dr Puad Zarkashi, tampil dengan kenyataan menyerang peribadi yang dianggap tidak relevan serta tidak memberi manfaat kepada rakyat Sabah.

Dr Puad menuduh calon PN-PAS bagi DUN Karambunai, Dato’ Dr Ali Akbar Ghulasan, sebagai “pengkhianat” kerana terus memegang jawatan ADUN Lantikan Sabah walaupun kerajaan negeri telah membentuk Gabungan Rakyat Sabah (GRS) yang menyokong Kerajaan Persekutuan.

Kata Puad:

“Rakyat tidak kata kamu pengkhianat. Tetapi kamu tidak berprinsip. Kamu pentingkan jawatan Adun dilantik, sedangkan kamu bukan dipilih rakyat.”

Namun dakwaan tersebut dianggap tersasar dan tidak mencerminkan kefahaman sebenar terhadap peruntukan undang-undang negeri.

---

ADUN Lantikan: Amalan Sah & Seiring Sistem Perlembagaan Negeri

Beberapa negeri — termasuk Sabah — sememangnya menyediakan peruntukan ADUN lantikan. Tempoh perkhidmatan mereka berjalan sehingga tamat penggal, sama seperti Senator (Ahli Dewan Negara) yang dilantik oleh Dewan Undangan Negeri masing-masing untuk tempoh tiga tahun.

Perbandingan jelas dapat dilihat di Perlis selepas PRU15 (November 2022). Ketika Perikatan Nasional mengambil alih kerajaan negeri daripada BN, dua Senator lantikan BN — Datuk Azizi Ariffin dan Seruandi Saad — meneruskan tugas seperti biasa sehingga tamat tempoh pada 25 Ogos 2024. Tidak timbul isu “pengkhianat”, apatah lagi desakan supaya mereka meletak jawatan.

---

Kedudukan Dr Ali Akbar: Tiada Isu, Tiada Gesaan Pelucutan

Dalam konteks Sabah, tiada sebarang usul atau gesaan daripada Dewan Undangan Negeri untuk melucutkan jawatan Dr Ali Akbar. Malah, beliau dilihat aktif berkhidmat sama ada di dalam Dewan mahupun bersama masyarakat di peringkat akar umbi.

Serangan Dr Puad itu dianggap tidak lebih daripada usaha mencipta polemik peribadi, bukannya perbahasan dasar yang boleh memperkukuh kedudukan BN di Sabah.

---

Reaksi Rakyat: Kenyataan Puad Tidak Membantu BN

Tindakan Dr Puad itu dikritik sebagai membawa liabiliti kepada UMNO-BN sendiri. Dengan kempen yang sepatutnya menonjolkan kekuatan parti, serangan tidak berasas sebegini dilihat hanya menjauhkan hati pengundi.

Sebagaimana ditekankan oleh pengundi setempat, kenyataan Puad bukan sahaja tidak membantu, malah mengguris ramai yang mengenali keupayaan Dr Ali.

Artikel asal: FB Roslan SMS

Shafie dakwa RM8 juta dana awam digunakan untuk serang Warisan di media sosial

Presiden Warisan, Shafie Apdal mendakwa seteru politiknya menyalurkan sehingga RM8 juta dana awam bagi membiayai kempen media sosial berunsur perkauman yang menyasarkan partinya.

Bercakap kepada pemberita selepas Perhimpunan Mega Warisan untuk kawasan Penampang, Kota Kinabalu dan Putatan malam tadi, Shafie berkata peruntukan itu meningkat mendadak berbanding RM2 juta tahun lalu, dan digunakan untuk serangan politik di platform seperti TikTok.

“Mereka membelanjakan RM8 juta untuk itu. Tahun lepas RM2 juta. Wang itu boleh dibelanjakan untuk pembangunan. Jangan mainkan isu perkauman,” katanya.

Bagaimanapun, Shafie tidak mengemukakan bukti untuk menyokong dakwaannya.

Warisan nafi politik perkauman

Menurut Shafie, serangan itu bertujuan melabelkan Warisan sebagai parti berasaskan kaum, meskipun mesej parti menekankan perpaduan pelbagai etnik.

“Pertama sekali, kita mesti menyatukan rakyat Sabah tanpa mengira kaum dan agama. Itu yang penting bagi kami,” katanya.

Shafie juga memberi bayangan bahawa dakwaan beliau merujuk kepada penggunaan dana kerajaan negeri untuk agenda politik tertentu, namun tidak menyebut secara spesifik pihak mana yang didakwa bertanggungjawab.

Tiada pakatan prapilihan raya

Dalam sidang media sama, Shafie menegaskan Warisan tidak akan membentuk pakatan prapilihan raya, dengan berkata pengalaman Sabah bersama pelbagai gabungan sebelum ini tidak menunjukkan hasil yang meyakinkan.

“Kita mahu mandat yang cukup kuat untuk mentadbir sendiri… cukup untuk kerajaan, dan kalau boleh, majoriti dua pertiga,” katanya.

Ditanya sama ada Warisan terbuka kepada pakatan selepas hari pengundian sekiranya gagal memperoleh majoriti mudah, beliau hanya menjawab: “Kami tidak bercakap tentang itu. Cuma bersikap positif. Rakyat Sabah didahulukan.”

Shafie berkata keyakinan Warisan datang daripada kerja akar umbi parti sejak empat tahun lalu dan percaya partinya berpotensi memenangi lebih banyak kerusi berbanding pilihan raya 2020, ketika Warisan meraih 29 kerusi.

Rakyat Sabah akan mengundi pada 29 November ini.

PRN Sabah: Sanusi Perjelas Isu Cukai & ‘Drama Roti’ Yang Menjadi Modal Kempen

Di pentas PRN Sabah yang semakin panas, Menteri Besar Kedah, Muhammad Sanusi Md Nor sekali lagi terpaksa melakukan kerja pemadaman api politik — kali ini berhubung dakwaan kenaikan cukai pintu sehingga 245 peratus di Alor Setar dan ‘kisah roti Gardenia’ yang menjadi bahan kempen di Sabah.

Sanusi menyifatkan naratif tersebut sebagai “putaran politik murahan” yang dibawa masuk ke Sabah oleh pemimpin Pakatan Harapan (PH) yang menurutnya “kehabisan modal”.

Menurutnya, isu cukai yang dipersembahkan seolah-olah seluruh Kedah mengalami kenaikan mendadak itu sebenarnya hanya melibatkan satu kilang perabot, selepas penilaian semula taksiran dibuat 33 tahun kemudian.

“Itu pun belum diputuskan. Baru cadangan MBAS. Tapi dibawa ke Sabah macam Kedah naik cukai seluruh negeri,” katanya dalam Jelajah #Karambunai.

Bagi Sanusi, tindakan itu bukan saja mengelirukan, malah merupakan cubaan memainkan sentimen Sabah menjelang PRN, seolah-olah pentadbiran PN Kedah menindas rakyat dengan cukai.

Isu “roti Gardenia” pula timbul apabila seorang Exco Kedah mencadangkan lebih baik memberi roti kepada rakyat berbanding membawa “berita palsu” untuk berpolitik. Kenyataan yang asalnya bersifat sinis itu melebar menjadi satu lagi modal serangan politik terhadap PN di Sabah.

Sanusi menegaskan, rakyat Sabah wajar menilai fakta, bukan drama politik import dari Semenanjung.

“Kalau tolak PN sebab isu roti, Sabah yang rugi. Bukan kami,” katanya.

Beliau juga mengingatkan bahawa ruang bantahan selama 42 hari sedang berjalan dan tiada sebarang keputusan kenaikan cukai dibuat kerajaan negeri.

Kenyataan itu hadir ketika persaingan PRN Sabah menjadi antara yang paling sengit dalam sejarah, dengan setiap isu — besar atau kecil — kini dimanfaatkan sepenuhnya oleh kempen masing-masing.

Dalam suasana politik Sabah yang sudah sememangnya terkenal rumit dan tidak dapat dijangka, “isu roti” nampaknya turut berjaya masuk ke senarai drama politik negeri itu.

Dua Anak Tun Musa Aman Sertai Pertarungan PRN Sabah

KOTA KINABALU: Proses penamaan calon bagi Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah ke-17 hari ini menyaksikan dua anak kepada Yang Dipertua Negeri, Tun Musa Aman, turut memasuki gelanggang politik sebagai calon bagi dua kerusi berbeza.

Anak sulung beliau, Datuk Yamani Hafez Musa, 48, bekas Timbalan Menteri Kewangan II, dicalonkan mewakili Pakatan Harapan (PH) di kerusi N37 Sindumin. Yamani bakal berdepan saingan sengit apabila ditentang sembilan calon lain, menjadikan pertandingan di kerusi itu antara yang paling ramai penyertanya pada PRN kali ini.

Adiknya, Hazem Mubarak Musa, 43, pula bertanding di kerusi N48 Sungai Manila sebagai calon Gabungan Rakyat Sabah (GRS). Hazem, yang juga Ketua Bahagian Parti Gagasan Rakyat Sabah (PGRS), berdepan pertandingan enam penjuru, menandakan cabaran besar buat pendatang baharu politik itu.

Tun Musa Aman, yang kini menjawat jawatan Yang Dipertua Negeri Sabah, pernah menjadi Ketua Menteri Sabah ke-14 dan merupakan bekas Ahli Dewan Undangan Negeri Sungai Sibuga selama enam penggal sejak 1994, menjadikan penyertaan anak-anaknya dalam PRN kali ini sebagai kesinambungan sebuah legasi politik keluarga yang sudah lama bertapak di Sabah.

Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) menetapkan 29 November sebagai hari pengundian, manakala undi awal pada 25 November.

PRN Sabah: 596 Calon Bersedia Rebut 73 Kerusi DUN

KOTA KINABALU: Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) mengesahkan seramai 596 calon telah disahkan bertanding bagi merebut 73 kerusi Dewan Undangan Negeri (DUN) dalam Pilihan Raya Negeri (PRN) Sabah ke-17.

Jumlah itu merangkumi calon daripada parti-parti utama, gabungan politik serta calon Bebas, menjadikan PRN kali ini antara yang paling sengit dan paling ramai penyertaan dalam sejarah pilihan raya negeri tersebut.

Menurut SPR, persaingan di beberapa kerusi dijangka sangat panas berikutan pertindihan calon daripada parti yang berada dalam gabungan sama di peringkat persekutuan, selain kemunculan nama-nama baharu dan peningkatan bilangan calon Bebas.

Sabah, yang terkenal dengan landskap politiknya yang dinamik dan sering berubah, sekali lagi menyaksikan pertandingan pelbagai penjuru hampir di semua DUN.

PRN kali ini juga dianggap penting dalam menentukan hala tuju pentadbiran negeri, khususnya dalam isu berkaitan ekonomi, pembangunan luar bandar, pengurusan sumber asli serta hubungan negeri–persekutuan.

SPR mengingatkan semua calon supaya mematuhi peraturan tempoh berkempen serta menjaga keamanan dan ketenteraman sepanjang proses PRN berlangsung.

Saingan 11 Penjuru di Karambunai: Aliakbar Gulasan Uji Nasib Dalam Medan Politik Paling Sesak PRN Sabah

KOTA KINABALU | Analisa Editorial 1Media

DUN N.16 Karambunai muncul sebagai antara kerusi paling sesak dalam PRN Sabah ke-17 apabila menyaksikan pertarungan 11 penjuru, menjadikan persaingan di kawasan itu antara yang paling kompleks dan sukar diramal.

Calon Perikatan Nasional (PN), Datuk Dr Aliakbar Gulasan, bukan sahaja berdepan blok besar seperti Barisan Nasional (BN), Gabungan Rakyat Sabah (GRS), Warisan dan STAR, tetapi juga dihimpit oleh kemunculan parti-parti kecil yang sekali lagi memecahkan undi tradisi Melayu–Bumiputera dan penduduk campuran di kawasan tersebut.

Pengumuman rasmi calon dibuat oleh Pengurus Pilihan Raya Karambunai, Fulan Abdullah, di Dewan Maksak Likas — menyaksikan senario penamaan calon yang meriah, tegang dan mencerminkan perebutan pengaruh politik yang tidak pernah surut di pantai barat Sabah.

Perarakan besar, simbolik besar — mesej politik PN

Perarakan mengiringi Dr Aliakbar dari Likas Golf Driving Range ke Drop Point Jalan Teluk Likas menjadi isyarat jelas PN mahu menunjukkan kekuatan.

Hadir mengiringi beliau ialah tiga tokoh utama parti:

• Tan Sri Abdul Hadi Awang, Presiden PAS
• Dato’ Mohd Nassuruddin Daud, Menteri Besar Kelantan
• Tan Sri Annuar Musa, Pengarah Pilihan Raya PAS Sabah

Himpunan pimpinan tertinggi PAS di Sabah menghantar mesej bahawa Karambunai bukan kerusi pinggiran — tetapi medan penting untuk menunjukkan kemampuan PN menembusi kawasan campuran di Kota Kinabalu.

Profil Calon: Akademik, pentadbir dan tokoh agama Sabah

Pada usia 54 tahun, Dr Aliakbar membawa kelayakan akademik dan pengalaman pentadbiran yang jarang dimiliki calon biasa Sabah:

Latar belakang utama beliau:

• PhD Geografi Bandar, UKM
• Bekas Pensyarah Kanan UMS (24 tahun | 1996–2020)
• Ahli Dewan Undangan Negeri lantikan (2020–2025)
• Pengerusi KMI Tawau Medical Centre (2025)
• Ahli Majlis Tertinggi Majlis Ugama Islam Sabah (MUIS) sejak 2023
• Pengerusi Lembaga Koko Malaysia (LKM) (2020–2021)

Dengan rekod tersebut, PN meletakkan harapan bahawa kredibiliti profesional Dr Aliakbar mampu memikat pengundi bandar–suburban yang cenderung menilai calon berdasarkan prestasi dan integriti, bukan semata-mata lambang parti.

11 Penjuru: Fragmentasi undi paling kritikal dalam PRN

Kerusi Karambunai mencerminkan cabaran sebenar politik Sabah — perpecahan undi akibat terlalu banyak parti bertanding.

Parti-parti kecil seperti Parti Bumi Kenyalang, Gemilang Anak Sabah dan Impian Sabah mungkin tidak menang, tetapi mereka boleh mengurangkan undi calon utama dan memberi kesan domino yang tidak dijangka.

Penganalisis melihat tiga blok utama akan mempengaruhi pola undi:

1. PN – tumpuan pada undi Melayu/Islam + kelompok profesional
2. GRS – kekuatan jentera kerajaan negeri
3. Warisan – pengundi akar umbi di pinggir bandar

Namun dengan 11 penjuru, pemenang mungkin tidak memerlukan majoriti besar — cukup dengan “kepala 3–4 ribu undi”, kata penganalisis politik UMS.

Apa yang dipertaruhkan?

Karambunai bukan sekadar kerusi DUN. Ia adalah:

• barometer sokongan pengundi bandar terhadap PN
• ujian sejauh mana GRS mampu mengekalkan pengaruh di kawasan pesisir KK
• medan hidup mati bagi parti-parti kecil untuk kekal relevan dalam landskap Sabah
• tempat pengundi muda dan kelas menengah menentukan arah politik negeri

Jika PN menang, ia akan dianggap kejayaan moral besar, terutama kerana ia terjadi di kawasan yang bukan kubu tradisi mereka.
Jika tewas, ia menunjukkan bahawa usaha menembusi bandar belum mencapai momentum mencukupi.

Kesimpulan

PRN Sabah kali ini memperlihatkan betapa rencam dan dinamiknya politik negeri. 

Di Karambunai, dengan 11 penjuru, kemenangan bukan sekadar soal siapa paling kuat — tetapi siapa paling bijak membaca perpecahan undi, naratif setempat dan kehendak pengundi bandar-moderen.

Dr Aliakbar hadir dengan profil akademik dan pentadbiran yang kukuh. Namun dalam politik Sabah, kredibiliti hanyalah separuh daripada pertempuran.

Selebihnya ialah strategi, jentera dan kemampuan membaca denyut rasa pengundi — sesuatu yang akan benar-benar diuji pada 29 November ini.

PRN Sabah: PPRS Umum Bertanding di Semua 73 Kerusi, Cabaran Baharu untuk GRS, Warisan dan PN

KOTA KINABALU – Parti Perpaduan Rakyat Sabah (PPRS) muncul sebagai parti terbaru yang mengumumkan akan bertanding di semua 73 kerusi Dewan Undangan Negeri (DUN) pada Pilihan Raya Negeri Sabah hujung bulan ini, menandakan lanskap politik yang semakin sesak dan berpecah.

Pengumuman itu menjadikan PPRS parti ketiga selepas Parti Warisan Sabah (Warisan) dan Parti Impian Sabah (PIS) yang turut menyatakan hasrat untuk meletakkan calon di semua kerusi.

Presidennya, Datuk Seri Mohd Arshad Abdul Mualap, berkata PPRS setakat ini telah mengesahkan 48 calon, manakala baki kerusi akan dimuktamadkan dalam masa terdekat.

Beliau menyampaikan watikah pelantikan kepada sebahagian calon pada satu majlis di sebuah kelab di sini hari ini.

Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) menetapkan:

• 15 November – Hari Penamaan Calon
• 25 November – Undi Awal
• 29 November – Hari Mengundi

Langkah PPRS ini dijangka memecahkan undi blok pembangkang Sabah, selain memberi cabaran tambahan kepada gabungan pemerintah negeri, Gabungan Rakyat Sabah (GRS).

Setakat ini, pemerhati politik melihat kemunculan parti-parti kecil bertanding sepenuhnya sebagai petanda perebutan pengaruh dalam kalangan parti berpangkalan Sabah yang ingin menonjolkan identiti politik tempatan masing-masing.

Pilihan raya kali ini turut menyaksikan naratif baharu berkait isu integriti, autonomi, rasuah dan tuntutan hak Sabah kembali menjadi tumpuan menjelang hari mengundi.

Analisis: KDM cuba isi ruang politik baharu di tengah keletihan rakyat terhadap parti besar

Langkah KDM membawa masuk Datuk Frankie Poon ke dalam barisan calon PRN17 bukan sekadar soal pengaruh peribadi, tetapi cerminan strategi parti itu untuk keluar daripada bayangan politik etnik sempit yang selama ini membelenggu banyak parti tempatan Sabah.

Sejak beberapa tahun kebelakangan ini, pengundi Sabah menunjukkan kecenderungan terhadap parti yang lebih pragmatik dan berasaskan isu, bukan semata-mata parti “tempatan” atau “pusat”. Dalam konteks itu, KDM cuba memposisikan diri sebagai jambatan antara kumpulan bumiputera dan bukan bumiputera – satu ruang yang selama ini dikuasai Warisan dan sedikit sebanyak oleh GRS.

Namun, cabaran sebenar bagi KDM ialah mengekalkan momentum dan kepercayaan pengundi bandar yang semakin skeptikal terhadap parti baharu. Kehadiran Frankie mungkin membantu membuka pintu kepada undi Tionghua di Sandakan dan sekitarnya, tetapi kemenangan tidak bergantung kepada populariti individu semata-mata.

GRS pula dijangka mempertahankan kekuatan di kawasan luar bandar, manakala Warisan masih mempunyai pengaruh tersendiri di pantai timur. Dalam keadaan politik Sabah yang sangat cair, sebarang peralihan kecil boleh membawa kesan besar kepada pembentukan kerajaan negeri pasca PRN17.

Bagi KDM, PRN kali ini adalah ujian sebenar – sama ada ia mampu menonjol sebagai kuasa ketiga yang berprinsip atau sekadar menjadi pelengkap kepada percaturan politik Sabah yang tidak pernah sunyi daripada kejutan.

Kemasukan Frankie Poon ke KDM isyarat perubahan arah politik Sabah

KOTA KINABALU, 13 Nov — Parti Kesejahteraan Demokratik Masyarakat (KDM) menampilkan kejutan dalam senarai calonnya apabila bekas Pengerusi DAP Sabah, Datuk Frankie Poon Ming Fung, diumumkan antara 40 calon yang bakal bertanding dalam Pilihan Raya Negeri ke-17 (PRN17).

Timbalan Presiden KDM, Datuk Wetrom Bahanda berkata, senarai itu terdiri daripada 70% muka baharu dengan hampir sepertiga daripadanya calon muda, termasuk pemangku presiden parti, Priscella Peter yang berusia 27 tahun.

“Semua calon ini datang daripada pelbagai latar belakang – profesional, ahli akademik, peniaga dan aktivis. Mereka bukan dipilih oleh parti semata-mata, tetapi dicadangkan oleh rakyat di kawasan masing-masing,” katanya selepas majlis pengumuman calon dan pelancaran manifesto KDM di sini, malam tadi.

Wetrom berkata satu lagi calon bagi kerusi DUN Kemabong akan diumumkan pada Jumaat.

Kemasukan Frankie — yang sebelum ini menjadi Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Tanjung Papat di bawah DAP — dilihat memberi kelebihan strategik kepada KDM yang sedang berusaha melebarkan pengaruh di kawasan bandar dan campuran.

“KDM bukan hanya parti untuk kaum Kadazan, Dusun, Murut atau Rungus, tetapi mewakili seluruh etnik di Sabah. Kehadiran Datuk Frankie mengukuhkan mesej ini dan membantu menarik sokongan masyarakat Tionghua,” kata Wetrom lagi.

Frankie, yang menang di Tanjung Papat pada PRU14 di bawah tiket DAP, keluar parti baru-baru ini selepas beberapa bulan menunjukkan perbezaan pendirian terhadap kepimpinan negeri.

Pemerhati politik tempatan melihat langkah itu sebagai satu tanda perpecahan kecil dalam blok pembangkang di Sabah, sekaligus membuka ruang bagi parti-parti baharu seperti KDM memposisikan diri sebagai alternatif tempatan menjelang PRN.

Dengan kemasukan tokoh seperti Frankie, KDM kini dilihat cuba menonjolkan imej sebagai parti lintas kaum — strategi yang semakin penting di negeri yang mempunyai landskap politik berpecah kepada pelbagai etnik dan wilayah.

Kenyataan AGC buka semula luka lama Sabah, Ewon kata keputusan letak jawatan terbukti tepat

KOTA KINABALU, 12 Nov — Datuk Ewon Benedick berkata kenyataan Jabatan Peguam Negara (AGC) berhubung isu 40% hasil Sabah hanya mengesahkan sebab utama beliau meninggalkan Kabinet — prinsip yang, katanya, semakin kabur dalam pentadbiran pusat.

Presiden UPKO itu berkata, walaupun AGC menegaskan kerajaan tidak akan membuat rayuan terhadap keputusan Mahkamah Tinggi Kota Kinabalu, kenyataan susulan yang menyebut “akan merayu kecacatan dalam alasan penghakiman” mendedahkan sikap bertentangan kerajaan sendiri.

“Rayuan tetap rayuan. Tidak kira apa nama yang diberi,” katanya dalam kenyataan yang dikeluarkan malam tadi.

Ewon yang juga Ahli Parlimen Penampang sebelum ini meletakkan jawatan sebagai Menteri Pembangunan Usahawan dan Koperasi, langkah yang jarang diambil oleh menteri dalam kerajaan perpaduan pimpinan Datuk Seri Anwar Ibrahim.

Bagi beliau, isu 40% hasil bukan sekadar soal kewangan, tetapi soal maruah negeri di bawah bayu.

“Senarai Persekutuan itu soal pentadbiran, tapi hak 40% ini adalah hak undang-undang yang tidak boleh disamakan. Ia termaktub dalam Perlembagaan, bukan ihsan,” katanya.

Ewon turut mendedahkan, sepanjang tiga tahun dalam Kabinet, beliau sudah berkali-kali menyuarakan pendirian sama — namun respons yang diterima “tidak berubah”.

Kenyataan AGC itu turut menimbulkan persoalan dalam kalangan pemerhati politik Sabah, yang melihatnya sebagai petanda bahawa isu hak negeri itu masih belum benar-benar difahami oleh Putrajaya.

Mesyuarat Majlis Tertinggi UPKO pada Isnin turut menegaskan hanya parti tempatan Sabah mampu membawa agenda sebenar rakyat negeri itu, selaras dengan semangat Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).

“Sudah tiba masanya Sabah dipimpin oleh parti yang berprinsip dan berpaksikan rakyat sendiri, bukan hanya jadi cawangan kepada parti di Semenanjung,” kata Ewon lagi.

Langkah Ewon itu menambah tekanan terhadap kerajaan pusat yang kini berdepan persepsi tidak konsisten dalam menunaikan janji terhadap negeri-negeri Borneo, terutama selepas keputusan Mahkamah Tinggi yang dianggap kemenangan moral buat Sabah.